OngDuTayNinh.comOng Dú Tây Ninh
Ong dú Tây Ninh: vùng nuôi và nguồn hoa

Lịch hoa cho ong dú ở Tây Ninh: tháng nào ong có nhiều hoa, tháng nào đói

Ong dú ở Tây Ninh thường no vào mùa khô khi cây trái, cao su, điều ra hoa và đói vào cuối mùa khô, giữa mùa mưa dầm. Cách tự lập lịch hoa cho chính vườn mình.

Close-up of tiny stingless bees visiting small white longan flowers on a branch in a Tay Ninh orchard, blurred green background, bright dry season morning light

Ở Tây Ninh, ong dú thường có nhiều hoa nhất trong mùa khô, khoảng từ cuối năm tới đầu mùa mưa, khi cây ăn trái như xoài, nhãn, chôm chôm, sầu riêng cùng cao su, điều lần lượt ra hoa, ra lá non. Những giai đoạn dễ đói là cuối mùa khô nắng gắt khi hoa trái đã tàn, và những đợt mưa dầm giữa mùa mưa khi ong không ra ngoài được dù có hoa.

Đó là bức tranh chung. Nhưng mỗi vườn có lịch riêng, vì nhiều nhà xử lý cho cây ra hoa trái vụ, vì vườn này có điều mà vườn kia không, vì thời tiết mỗi năm mỗi khác. Bài này đưa ra lịch hoa tham khảo theo nhóm cây quen thuộc ở Tây Ninh, giải thích vì sao có những tháng đói, và hướng dẫn cách tự lập lịch hoa cho chính vườn mình trong năm đầu nuôi.

Vì sao lịch hoa quan trọng với ong dú hơn với ong mật

Ong mật Apis có thể bay xa tìm hoa, dự trữ được nhiều mật, và người nuôi ong mật hay chở thùng theo mùa hoa từ vùng này sang vùng khác. Ong dú thì gần như ngược lại: bay ngắn, kho dự trữ nhỏ, thùng ít khi được di chuyển. Một đàn ong dú sống bằng những gì nở trong bán kính vài trăm mét quanh tổ, ngày qua ngày.

Vì vậy, với ong dú, câu hỏi không phải "vùng này có mùa hoa lớn không" mà là "quanh tổ, tháng nào cũng có chút hoa không". Một vườn có mười loại cây nở rải rác quanh năm tốt cho ong dú hơn một vườn có một đợt hoa lớn rồi trống trơn ba bốn tháng. Biết lịch hoa giúp người nuôi thấy trước những khoảng trống, trồng thêm cây lấp vào, và không lấy mật vào đúng lúc đàn sắp bước vào mùa đói.

Lịch hoa cũng giúp đọc đàn. Thấy đàn chững lại giữa tháng mà lịch cho biết đây là tháng vườn ít hoa, anh chị biết đó là nhịp bình thường; còn nếu đàn chững lại giữa mùa hoa rộ, nguyên nhân phải tìm ở chỗ khác như kiến, nóng, mất chúa.

Lịch hoa tham khảo theo nhóm cây ở Tây Ninh

Bảng dưới là thời điểm ra hoa thường gặp của các nhóm cây quen thuộc trong vườn và quanh vườn ở Tây Ninh. Đây là xu hướng chung, không phải lịch chính xác: thời tiết từng năm, giống cây và việc xử lý ra hoa trái vụ làm lệch đáng kể.

Nhóm câyThường cho ong gìThời điểm hay gặpGhi chú
XoàiMật, phấn từ chùm hoa nhỏMùa khô, cuối năm tới đầu nămNhiều vườn xử lý ra hoa nhiều đợt trong năm
Nhãn, chôm chômMật hoa khá dồi dàoMùa khô, đầu nămVườn xử lý trái vụ có thể ra hoa tháng khác
Sầu riêngPhấn, mật; hoa nở chiều tốiMùa khôOng dú tận dụng được phần còn lại sáng hôm sau
Mãng cầuÍt, chủ yếu chút phấnRải rác, nhiều vào đầu mùa mưaHoa thụ phấn chủ yếu nhờ bọ cánh cứng nhỏ, không phải nguồn chính
Cao suMật từ tuyến mật ở cuống lá nonSau đợt rụng lá mùa khôGiai đoạn ngắn mà dồi dào
ĐiềuMật, phấnMùa khôỞ những vườn còn trồng điều
Dừa, cauPhấn nhiều, mậtRải rác quanh nămNguồn phấn ổn định quý cho ong dú
Cây bụi, dây leo, cỏ hoa ven bờMật, phấn ít mà đềuNhiều sau những cơn mưa đầu mùaLấp khoảng trống giữa các mùa cây trái
MìMật, phấn từ hoa nhỏKhi cây đủ tuổi ra hoa, tuỳ vụ trồngChú ý thời điểm phun thuốc trên ruộng mì

Đọc bảng theo chiều dọc sẽ thấy: mùa khô dồn rất nhiều nhóm cây ra hoa cùng lúc; những tháng còn lại chủ yếu dựa vào dừa, cau, cây bụi, cỏ hoa và vài loại cây ra hoa rải rác. Đó chính là lý do giữ lại những cây "không ai để ý".

Hoa trái vụ: vì sao lịch mỗi vườn một khác

Ở Tây Ninh và cả Nam Bộ, nhiều nhà vườn xử lý cho xoài, nhãn, sầu riêng ra hoa trái vụ để bán được giá. Hệ quả với ong dú là lịch hoa của một vườn trồng cây ăn trái không còn bám chặt mùa khô như vườn tự nhiên. Có vườn xoài ra hoa giữa mùa mưa, có vườn nhãn ra hoa lệch vài tháng so với vườn bên cạnh. Với đàn ong dú đặt gần những vườn này, đó có thể là một nguồn hoa bất ngờ vào lúc tưởng là mùa đói.

Mặt trái là vườn xử lý ra hoa thường đi kèm lịch phun thuốc dày hơn: thuốc kích thích, thuốc phòng sâu bệnh trên bông. Người nuôi ong dú gần vườn trái vụ nên làm quen chủ vườn, hỏi lịch phun, và chấp nhận rằng có những đợt phải đóng cửa tổ nửa ngày để tránh thuốc.

Chính vì mỗi vườn một lịch, bảng tham khảo bên trên chỉ dùng để bắt đầu. Ghi chép của chính anh chị qua một năm sẽ đáng tin hơn mọi bảng chung.

Có hoa chưa chắc ong dú lấy được

Một cánh đồng đang mùa trổ bông không có nghĩa là bữa tiệc cho ong dú. Ong dú nhỏ, lưỡi ngắn, nên những hoa có ống tràng sâu như nhiều loại hoa kèn, hoa ống dài thường chỉ có bướm, chim hút mật hoặc ong to với tới được. Ong dú lấy tốt nhất ở những hoa nhỏ, nông, mở rộng, nhiều hoa trên một chùm: hoa xoài, nhãn, dừa, cau, các loại cỏ hoa và cây bụi hoa li ti.

Nhiều cây trồng lớn ở Tây Ninh thụ phấn nhờ gió như lúa, mía; chúng có thể cho ong một ít phấn nhưng gần như không có mật hoa. Ruộng bắp khi trổ cờ cho phấn nhiều, ong mật hay đến lấy, ong dú cũng có thể ghé nếu ruộng ở gần. Vì vậy khi đánh giá nguồn hoa quanh tổ, đừng chỉ nhìn diện tích cây trồng mà hãy đứng xem ong dú có thật sự đậu trên những hoa đó không.

Mùa khô: thời gian no của ong dú

Khi gió mùa khô về và mưa thưa dần, cây ăn trái trong vườn Tây Ninh lần lượt trổ bông. Xoài ra những chùm hoa nhỏ li ti, nhãn và chôm chôm ra chùm hoa có mùi thơm nhẹ, sầu riêng nở vào chiều tối. Cùng thời gian đó, những vườn cao su sau đợt rụng lá bắt đầu ra lá non; ở cuống lá non có tuyến tiết mật, là nguồn mật quen thuộc của nghề nuôi ong mật ở Đông Nam Bộ, và ong dú cũng ghé.

Đây là lúc nhìn cửa tổ thấy rõ sự thay đổi: ong ra vào dày, nhiều con mang phấn vàng, cam, trắng ngà theo màu hoa; mở tổ thấy bầu mới xây chồng lên nhau, ô nuôi con nở rộng. Đàn tích dự trữ để chuẩn bị cho những tháng khó, đồng thời có thể sinh nhiều ong đực, chúa tơ hơn.

Mùa khô cũng là mùa nhiều rủi ro song song. Vườn trái phun thuốc trừ sâu bệnh trên hoa, ruộng mía thu hoạch có đốt lá, cỏ ven đường bị xịt thuốc diệt cỏ. Người nuôi muốn đàn tận dụng được mùa no phải nắm lịch phun xịt quanh nhà, để khi cần thì đóng cửa tổ tạm hoặc che chắn.

Cuối mùa khô: khoảng trống trước mưa

Khi hoa cây trái đã tàn, trái bắt đầu lớn, mà mưa chưa về, vườn bước vào giai đoạn khô nóng nhất trong năm. Cỏ dại khô cháy, cây bụi ngưng ra hoa vì thiếu nước, chỉ còn lác đác vài nguồn. Cùng lúc, nắng gắt làm thùng nóng, ong phải tốn nhiều sức để quạt mát và chở nước về tổ.

Đây là khoảng trống đầu tiên trong lịch của ong dú ở nhiều vườn Tây Ninh. Đàn bắt đầu dùng kho đã tích trong mùa khô; nếu ngay trước đó người nuôi đã lấy mật quá tay, đàn bước vào giai đoạn này với kho trống, rất dễ suy yếu. Vì vậy nhiều người có kinh nghiệm chỉ lấy mật sớm trong mùa hoa và để lại phần lớn mật cuối mùa cho đàn.

Cách bù: trồng sẵn vài cây chịu hạn ra hoa vào đúng giai đoạn này, giữ một góc vườn được tưới để cỏ hoa, rau thơm còn nở, đặt chậu nước cho ong. Những cơn mưa đầu mùa thường làm cây bụi, dây leo nở hoa trở lại, đàn sẽ hồi dần.

Mùa mưa: có hoa mà ong không ra được

Mùa mưa ở Tây Ninh không thiếu hoa như nhiều người nghĩ. Sau những trận mưa đầu mùa, cây bụi, dây leo trên hàng rào, cỏ ven bờ mương, cây rau trong vườn lại xanh và ra hoa. Dừa, cau và nhiều loại cây cảnh cũng cho hoa rải rác. Vấn đề nằm ở thời gian ong được ra ngoài: những ngày mưa chiều thì ong chỉ làm việc buổi sáng; những đợt áp thấp, mưa dầm vài ngày liền thì đàn gần như nằm yên trong tổ.

Trong những đợt đó, đàn ăn vào dự trữ, ong chúa đẻ chậm lại. Nếu mưa dầm kéo dài sang tuần thứ hai, đàn nhỏ có thể cạn kho. Đây là khoảng trống thứ hai, khó lường hơn vì phụ thuộc thời tiết từng năm. Thường cuối mùa mưa, khi mưa thưa dần mà mùa khô chưa tới, vườn có một giai đoạn chuyển tiếp mà nhiều người thấy đàn khá lèo tèo.

Người nuôi không làm cho trời tạnh được, nhưng có thể giúp đàn đi vào mùa mưa với kho đủ đầy, thùng kín không thấm, mái che không dột, và không lấy mật trong những tháng này.

Tự lập lịch hoa cho vườn của mình trong năm đầu

Lịch tham khảo chỉ là điểm bắt đầu. Lịch có giá trị nhất là lịch của chính vườn anh chị, ghi trong năm đầu nuôi. Cách làm đơn giản:

  1. Vẽ sơ đồ bán kính khoảng hai ba trăm mét quanh tổ: vườn mình, vườn hàng xóm, hàng cây ven đường, bờ mương, ruộng.
  2. Mỗi tuần một lần, đi một vòng quanh khu đó, ghi lại cây nào đang có hoa và có thấy ong dú đậu không.
  3. Song song, mỗi tuần nhìn cửa tổ vài phút vào buổi sáng: ong ra vào nhiều hay ít, mang phấn màu gì.
  4. Chụp ảnh những cây thấy ong dú đậu nhiều; nếu chưa biết tên, hỏi người trong xóm hoặc trong hội ong dú.
  5. Cuối mỗi tháng, gom lại thành một dòng: tháng này vườn có hoa gì, đàn khoẻ hay chững.
  6. Sau mười hai tháng, đánh dấu những tháng đàn chững và ít hoa; đó là chỗ cần trồng thêm cây lấp vào cho năm sau.

Màu phấn ong mang về là manh mối thú vị: phấn vàng tươi, cam, trắng ngà, xám, mỗi màu ứng với một nhóm hoa. Theo dõi màu phấn qua các tuần, anh chị sẽ dần đoán được ong đang đi hoa gì mà không cần đi theo chúng.

Câu hỏi thường gặp

Tháng nào ở Tây Ninh ong dú có nhiều mật nhất?

Thường là trong mùa khô, khi nhiều loại cây ăn trái và cao su, điều ra hoa, ra lá non cùng lúc. Thời điểm cụ thể lệch theo từng vườn, từng năm, nhất là ở vườn xử lý ra hoa trái vụ. Nhìn bầu mật đầy và niêm kín là dấu hiệu đáng tin hơn lịch.

Mùa mưa có nên lấy mật ong dú không?

Không nên. Mùa mưa là lúc đàn dễ bị gián đoạn vì mưa dầm, phải sống bằng dự trữ. Mật lấy trong mùa mưa cũng thường loãng hơn, dễ lên men. Để đàn giữ kho và chỉ tính chuyện lấy mật khi bước vào mùa khô với đàn đông, bầu đầy.

Cây nào trong vườn giúp ong dú qua mùa đói?

Những cây ra hoa rải rác hoặc ra hoa vào cuối mùa khô, giữa mùa mưa thường có ích hơn cây có một mùa hoa lớn. Dừa, cau cho phấn khá đều; nhiều cây bụi, dây leo, rau thơm và cỏ hoa ven bờ cũng góp phần. Chọn cây cụ thể được bàn ở mục ong cảnh và vườn hoa.

Vì sao năm nay đàn ong dú yếu hơn năm ngoái dù cùng một vườn?

Có thể do thời tiết: mùa khô kéo dài hơn, mưa dầm nhiều hơn, hoặc cây trong vườn và vườn bên thay đổi như chặt cây, chuyển sang trồng một loại cây. Cũng có thể do nguyên nhân khác như mất chúa, kiến. So lịch hoa năm nay với ghi chép năm trước giúp tìm ra lý do.

Ong dú có hút mật hoa sầu riêng được không khi hoa nở ban đêm?

Hoa sầu riêng nở chiều tối và được dơi, bướm đêm thụ phấn là chính. Sáng hôm sau, hoa vẫn còn phấn và một phần mật, ong dú và các loài ong khác có thể ghé lấy. Ong dú không phải tác nhân thụ phấn chính của sầu riêng nhưng vẫn tận dụng được nguồn này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68