OngDuTayNinh.comOng Dú Tây Ninh
Nuôi ong dú tại nhà cho người mới

Đi vắng vài ngày, vài tuần: tổ ong dú ở nhà cần chuẩn bị gì

Ong dú tự kiếm ăn nên đi vắng vài ngày thường không sao, nhưng cần làm đầy chống kiến, chằng chắc thùng, không lấy mật trước khi đi và nhờ người xem giúp nếu vắng lâu.

Hands refilling oil in an ant guard cup at the base of a stingless bee hive stand before a trip, a travel bag blurred on a porch behind, Vietnamese garden, early morning light

Đàn ong dú tự kiếm ăn, không cần người cho ăn hay mở tổ hằng ngày, nên đi vắng vài ngày thường không sao, miễn là trước khi đi anh chị làm đầy và vệ sinh chống kiến, kiểm tra thùng, mái che, chân đế đủ chắc, và không lấy mật hay mở tổ sát ngày đi. Đi vài tuần thì nên nhờ một người xem giúp chống kiến mỗi tuần và báo khi có gì lạ. Đi nhiều tháng, hoặc đi vào mùa mưa bão, thì cần chuẩn bị kỹ hơn, có khi phải gửi tổ.

Người nuôi vài tổ ở nhà hay lo khi phải đi công tác, về quê, đi du lịch. Bài này chia theo độ dài chuyến đi, liệt kê việc cần làm trước khi đi, những gì có thể nhờ người khác, những rủi ro thường gặp khi chủ vắng nhà, và việc nên làm khi trở về. Chuyện chuyển nhà và mang tổ đi xa là một đề tài khác, được bàn ở danh mục cộng đồng của trang.

Vì sao ong dú chịu được việc chủ đi vắng

Khác với vật nuôi cần cho ăn uống mỗi ngày, đàn ong dú sống bằng mật hoa, phấn hoa và nhựa cây mà chúng tự tìm quanh vườn. Đàn có kho mật, kho phấn dự trữ trong tổ, đủ cho những ngày mưa không bay được. Một đàn khoẻ, đặt đúng chỗ, chống kiến tốt có thể sống nhiều tuần mà không cần ai động tới.

Điều này cũng đúng với đàn mới nhận về, nhưng ở mức thấp hơn. Trong tháng đầu, đàn còn yếu sau chuyến di chuyển, dễ bị kiến, ruồi tấn công. Nếu có thể, tránh đi xa trong vài tuần đầu sau khi nhận tổ; nếu buộc phải đi, nhờ người xem chống kiến thường xuyên hơn.

Thực tế, những ngày chủ đi vắng nhiều khi là những ngày đàn được yên nhất: không ai mở tổ, không ai đứng nhìn sát cửa, không ai lấy mật. Nhiều người nuôi đi xa về thấy đàn còn đông hơn lúc đi.

Điều có thể xảy ra khi chủ vắng không phải là đàn đói, mà là những sự cố không ai kịp phát hiện: chống kiến cạn, cành cây đổ làm cầu cho kiến, gió bão làm lệch thùng, vườn bên phun thuốc, mưa lớn làm nước tạt. Chuẩn bị trước khi đi chủ yếu là để giảm khả năng những chuyện này xảy ra.

Việc cần làm trước khi đi, chuyến nào cũng nên làm

Dù đi ba ngày hay ba tuần, các việc dưới đây đáng làm một hai ngày trước khi đi.

  1. Kiểm tra cửa tổ vài buổi sáng trước khi đi để chắc đàn đang khoẻ; nếu có dấu hiệu lạ, xử lý trước hoặc nhờ người có kinh nghiệm xem.
  2. Châm đầy chén dầu, chén nước chống kiến; vớt lá, xác côn trùng; với chén dầu, cân nhắc thay dầu mới nếu dầu cũ đã bẩn, đặc.
  3. Cắt tỉa cành cây, dây leo, cỏ cao có thể chạm vào chân đế, thùng, mái che trong vài tuần tới.
  4. Kiểm tra chân đế đứng vững, thùng không lung lay, mái che buộc chắc; ở sân thượng, buộc thùng vào chân đế.
  5. Kiểm tra băng dính quanh nắp, khe thùng còn kín.
  6. Dọn sạch quanh chân đế: vụn thức ăn, mật rơi, trái cây rụng.
  7. Không mở tổ, không lấy mật trong vài ngày trước khi đi.
  8. Nhắc người ở nhà, hàng xóm không xịt thuốc côn trùng gần tổ.

Phần lớn những việc này là việc kiểm tra thường lệ, chỉ làm kỹ hơn một chút. Với người đã có thói quen kiểm tra chống kiến mỗi tuần, chuẩn bị trước chuyến đi chỉ mất ít phút.

Chuẩn bị theo độ dài chuyến đi

Mức chuẩn bị tăng theo thời gian vắng nhà. Bảng dưới là gợi ý theo kinh nghiệm chung; mỗi vườn, mỗi mùa có thể cần điều chỉnh.

Thời gian vắngChuẩn bịCó cần người xem giúp không
Vài ngàyCác việc chung ở trênThường không cần
Một đến hai tuầnCác việc chung; chống kiến loại bền, ít bay hơiNên nhờ người nhìn qua chống kiến giữa chuyến
Vài tuần đến một thángNhư trên; kiểm tra mái che, chân đế kỹNên có người xem mỗi tuần
Vài thángCân nhắc gửi tổ cho người nuôi quen ở gầnCần người chăm thật sự, hiểu về ong dú
Đi vào mùa mưa bãoChằng buộc chắc; mái che kín mưa xiên; tỉa cây có nguy cơ gãy đổNên nhờ người xem sau mỗi trận giông lớn

Nếu chuyến đi rơi vào giai đoạn thiếu hoa, đàn tiêu nhiều dự trữ hơn. Đó là thêm lý do không lấy mật trước khi đi, để đàn có đủ ăn trong thời gian chủ vắng.

Nhờ người xem giúp: dặn những gì

Người được nhờ có thể là người nhà, hàng xóm, bạn bè, không cần biết nuôi ong. Chỉ cần dặn rõ vài việc đơn giản, kèm ảnh chụp để họ biết "bình thường" trông thế nào.

  • Mỗi tuần, hoặc sau mưa lớn, nhìn chén chống kiến: còn dầu, còn nước không, có lá rụng làm cầu không. Châm thêm nếu cạn.
  • Nhìn quanh chân đế, trên thùng: có kiến bò lên không.
  • Nhìn cửa tổ vào buổi sáng nắng: có ong ra vào không. Chụp ảnh, quay video ngắn gửi cho anh chị.
  • Sau giông gió: thùng có lệch, mái che có bay, cành cây có đổ vào không.
  • Tuyệt đối không mở tổ, không lấy mật, không xịt thuốc gần tổ.
  • Có số liên lạc của anh chị, và nếu có thể, của một người nuôi ong dú quen để hỏi khi có chuyện.

Để việc nhờ dễ dàng, chuẩn bị sẵn chai dầu hoặc can nước để châm, đặt cạnh tổ. Một tờ giấy ghi ba bốn việc cần làm, dán ở chỗ dễ thấy, giúp người được nhờ không phải nhớ.

Rủi ro thường gặp khi chủ vắng nhà và cách giảm

Chống kiến cạn. Mùa khô nắng gắt làm nước bay hơi nhanh; mưa lớn làm chén nước tràn, chén dầu bị nước mưa pha vào. Dùng chén sâu hơn, có nắp che mưa, hoặc loại chống kiến bền như mỡ bôi quanh trụ, kết hợp nhiều lớp, giúp chống kiến kéo dài hơn.

Cây đổ, cành gãy. Giông đầu mùa mưa có thể làm gãy cành, cành rơi làm cầu cho kiến hoặc đè lên thùng. Tỉa trước những cành khô, cành vươn qua tổ.

Thuốc trừ sâu từ vườn bên. Đây là rủi ro khó kiểm soát nhất khi vắng nhà. Trao đổi trước với hàng xóm, nhờ họ báo trước nếu định phun, và nhờ người ở nhà che tạm hoặc bịt cửa tổ trong lúc phun theo hướng dẫn của người có kinh nghiệm.

Trộm tổ. Tổ ong dú đặt ở vườn xa nhà, không ai trông, có khi bị lấy trộm. Đặt tổ gần nhà, khuất tầm nhìn từ đường, nhờ hàng xóm để ý giúp.

Đàn bị ong lạ cướp. Ít khi xảy ra với đàn khoẻ, nhưng đàn yếu hoặc đàn vừa bị lấy mật dễ bị nhắm. Không lấy mật trước khi đi là cách phòng tốt nhất.

Khi trở về: kiểm tra theo thứ tự

Về tới nhà, việc đầu tiên không phải là mở tổ mà là đứng nhìn cửa tổ vào buổi sáng đầu tiên. Ong có ra vào đều không, có ong mang phấn không, quanh thùng có kiến, ruồi không, có xác ong nhiều bất thường không. Phần lớn trường hợp, đàn vẫn ổn và anh chị chỉ cần tiếp tục chăm như thường.

Nếu người xem giúp có gửi ảnh, video trong thời gian vắng, xem lại theo thứ tự thời gian để biết đàn đã trải qua những gì: có tuần nào thưa hẳn không, có trận giông nào làm thùng lệch không. Những thông tin này giúp hiểu tình trạng đàn khi về mà không cần mở tổ.

Tiếp theo là kiểm tra chống kiến, chân đế, mái che, thùng xem có gì hư hại trong thời gian vắng. Châm lại chén dầu, chén nước, dọn lá rụng, buộc lại những chỗ lỏng.

Chỉ mở tổ nếu cửa tổ có dấu hiệu bất thường. Nếu đàn khoẻ, không cần mở chỉ để "xem có sao không". Ghi vào nhật ký thời gian đi, người xem giúp ghi nhận gì, tình trạng đàn khi về. Lần sau đi xa, những ghi chép này giúp chuẩn bị chính xác hơn.

Khi nào nên gửi tổ thay vì để ở nhà

Có những chuyến đi dài, vài tháng trở lên, hoặc khi không có ai ở nhà xem giúp, mà vườn lại có rủi ro cao như gần ruộng phun thuốc, mùa mưa bão. Khi đó, gửi tổ cho một người nuôi ong dú quen ở gần là lựa chọn an toàn hơn để ở nhà.

Gửi tổ đồng nghĩa với dời tổ, nên cần làm đúng cách: chuyển vào chiều tối khi ong đã về hết, bịt cửa, chở êm và mát, đặt ngay lên chân đế đã chuẩn bị ở nhà người nhận. Khi đi về, đưa tổ về theo cách tương tự. Mỗi lần dời là một lần đàn phải định hướng lại, nên chỉ gửi khi thật cần.

Trước khi gửi, thoả thuận rõ với người nhận: tổ đặt ở đâu, ai chịu trách nhiệm chống kiến, có được mở tổ hay lấy mật không, nếu có sự cố thì báo thế nào. Những thoả thuận đơn giản giúp giữ tình cảm giữa hai người nuôi, nhất là khi đàn chẳng may gặp chuyện trong thời gian gửi.

Một lựa chọn khác, với những ai biết trước sẽ thường xuyên đi xa, là chọn nuôi ít tổ, đặt ở chỗ thật an toàn và nhờ một người hàng xóm quan tâm tới ong cùng chăm. Nhiều cộng đồng người nuôi ong dú cũng có thói quen trông giúp tổ cho nhau.

Đi vắng mùa khô và mùa mưa: khác nhau ở đâu

Ở Tây Ninh, chuyến đi rơi vào mùa nào ảnh hưởng nhiều tới cách chuẩn bị. Mùa khô, nhất là cuối mùa, nắng gắt làm nước trong chén chống kiến bay hơi nhanh, dầu cũng có thể đặc lại vì bụi và côn trùng rơi vào. Mái che phải đủ che nắng chiều, vì không ai ở nhà để kéo thêm tấm che khi trời nóng bất thường. Giữa mùa khô lại thường là đợt hoa chính, đàn có nhiều thức ăn, nên rủi ro đói gần như không có.

Mùa mưa, nước mưa làm tràn chén nước, pha loãng chén dầu, cuốn lá rụng thành cầu cho kiến. Giông gió có thể làm gãy cành, xô lệch thùng, giật bay mái che nhẹ. Những ngày mưa dầm, ong ít bay, đàn dùng nhiều dự trữ hơn. Vì vậy đi vắng mùa mưa cần chú ý chằng buộc, che mưa xiên, và nhờ người xem sau mỗi trận giông lớn.

Giai đoạn giao mùa thì cả hai rủi ro đan xen, cộng thêm nguồn hoa thường thưa. Nếu được chọn, người nuôi vài tổ nên tránh những chuyến đi dài vào lúc này, hoặc ít nhất là để đàn giữ nguyên kho mật, không lấy trước khi đi.

Câu hỏi thường gặp

Đi vắng một tuần có cần cho ong dú ăn không?

Không cần. Ong dú tự kiếm ăn quanh vườn và có mật dự trữ trong tổ. Cho ăn nước đường trước khi đi còn có thể thu hút kiến, ong lạ. Việc quan trọng là làm đầy chống kiến và kiểm tra thùng, mái che trước khi đi.

Chén nước chống kiến cạn khi đi vắng thì sao?

Kiến có thể tìm được đường lên tổ, và đàn có thể bị tấn công trong vài ngày. Vì vậy trước khi đi xa nên dùng chén sâu, có che mưa, chống kiến nhiều lớp, và nhờ người châm thêm mỗi tuần nếu vắng lâu.

Có nên bịt cửa tổ ong dú khi đi vắng cho an toàn không?

Không nên. Bịt cửa nhiều ngày làm đàn không đi kiếm ăn được, tổ bí, đàn có thể yếu hoặc chết. Cửa tổ phải luôn mở; chỉ bịt tạm trong thời gian ngắn khi vận chuyển hoặc khi vườn bên phun thuốc theo hướng dẫn của người có kinh nghiệm.

Người xem giúp không biết gì về ong có làm được không?

Được, nếu chỉ nhờ những việc đơn giản: châm chống kiến, nhìn có kiến không, chụp ảnh cửa tổ, xem thùng sau giông. Dặn rõ không mở tổ, không xịt thuốc. Để sẵn dụng cụ và giấy ghi việc cần làm cạnh tổ.

Đi xa về thấy đàn ong dú thưa hẳn thì làm gì?

Kiểm tra quanh tổ trước: kiến, ruồi, xác ong, dấu hiệu thuốc trừ sâu, thùng bị lệch hay ướt. Hỏi người xem giúp có thấy gì lạ không. Nếu cần, mở tổ vào sáng nắng để xem bên trong, và gửi ảnh hỏi người có kinh nghiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68