OngDuTayNinh.comOng Dú Tây Ninh
Keo ong, phấn ong và sản phẩm từ tổ

Bảo quản phấn ong dú và keo ong tại nhà

Phấn ong dú ẩm và còn men sống nên cần hũ kín, ngăn mát hoặc ngăn đá chia phần; keo thô giữ nơi khô, tối, mát. Bài chỉ cách cất, dấu hiệu hỏng và khi nào nên bỏ.

Top-down view of small glass jars of moist yellow bee pollen and dark resin pieces arranged on a wooden kitchen shelf beside an open refrigerator door, soft daylight, blank lids

Phấn ong dú nên được cất trong hũ thuỷ tinh sạch, nắp kín, để ngăn mát tủ lạnh nếu định dùng trong vài tuần, còn muốn giữ lâu hơn thì chia thành phần nhỏ rồi để ngăn đá, mỗi lần lấy một phần ra dùng. Keo ong dú thô thì bền hơn nhiều: chỉ cần hộp kín, để chỗ khô, tối, mát, tránh nắng; cho vào ngăn mát hoặc ngăn đá cũng được, keo lạnh còn dễ bẻ, dễ tách vụn hơn.

Lý do hai thứ phải cất khác nhau nằm ở bản chất của chúng: phấn ong dú ẩm, có đường, có men đang sống, còn keo chủ yếu là nhựa cây và sáp, vốn ít bị vi sinh vật phá. Bài này đi qua từng loại, cách chia phần, cách ghi nhãn cho hũ nhà, những dấu hiệu hỏng và vài lưu ý khi mang phấn, keo đi xa làm quà.

Vì sao phấn ong dú khó giữ hơn phấn hoa khô

Phấn ong dú lấy ra từ bầu là một khối bột nhão còn ẩm. Trong đó có phấn hoa, một phần mật ong trộn vào lúc ong cất, và cả quần thể nấm men, vi khuẩn đã làm nó lên men. Khi còn nằm trong bầu keo kín, khối phấn ở trong một môi trường ổn định do đàn kiểm soát. Lấy ra ngoài, nó tiếp xúc không khí, nhiệt độ phòng và bào tử nấm mốc lơ lửng khắp nơi trong khí hậu nóng ẩm của Tây Ninh.

Ở nhiệt độ phòng, quá trình lên men tiếp tục, có khi lệch hướng: phấn chua gắt lên, có mùi rượu, chảy nước hoặc nổi mốc. Phấn hoa ong mật bán phổ biến thì khác, thường đã được sấy cho khô, nước ít nên vi sinh khó phát triển, cất trong túi kín ở chỗ mát được khá lâu.

Vì vậy nguyên tắc với phấn ong dú là làm chậm mọi thứ lại: lạnh để men và vi khuẩn hoạt động chậm, kín để hạn chế không khí và bào tử mốc, sạch để không mang thêm vi sinh lạ vào. Ba chữ lạnh, kín, sạch gần như là toàn bộ bí quyết, phần còn lại chỉ là thói quen.

Cất phấn ong dú từng bước

Một cách làm gọn cho người nuôi vài tổ hoặc người vừa mua một hũ phấn nhỏ:

  1. Chuẩn bị hũ thuỷ tinh có nắp kín, đã rửa sạch, tráng nước sôi và để khô hoàn toàn. Hũ còn ướt là đưa thêm nước vào phấn.
  2. Nếu phấn tự lấy từ tổ, nhặt bỏ vụn keo, vụn sáp, xác ong thấy được. Phần dính nhiều mật nên tách riêng hoặc dùng trước.
  3. Ước lượng lượng dùng trong khoảng vài tuần tới, cho phần đó vào một hũ nhỏ để ngăn mát.
  4. Phần còn lại chia thành nhiều hũ hoặc túi nhỏ, mỗi phần đủ dùng một đợt ngắn, ép bớt không khí, để ngăn đá.
  5. Dán nhãn mỗi hũ: phấn của thùng nào hoặc mua ở đâu, ngày lấy, ngày cho vào tủ.
  6. Mỗi lần dùng, lấy bằng muỗng khô sạch, không dùng muỗng đã ngậm, đậy nắp ngay và trả hũ vào tủ.
  7. Phần trong ngăn đá khi lấy ra thì chuyển xuống ngăn mát cho rã từ từ, dùng hết phần đó, không cấp đông lại.

Nhiều gia đình bỏ chung phấn vào một hũ lớn rồi mỗi ngày mở ra múc. Mỗi lần mở là một lần hơi nước ngưng tụ trên mặt phấn lạnh, lâu dần chính chỗ đó nổi mốc trước. Chia nhỏ ngay từ đầu tốn thêm vài hũ nhưng giữ được cả mẻ. Hũ nhỏ cũng tiện khi muốn chia cho người thân một phần mà không phải mở cả mẻ lớn.

Có nên sấy phấn ong dú cho khô để giữ lâu

Một số nơi làm phấn ong dú để bán có sấy ở nhiệt độ thấp để giảm ẩm, giúp cất lâu và gửi đi xa dễ hơn. Cách này có lợi về bảo quản, nhưng đổi lại phấn mất phần lớn mùi men, vị chua dịu đi, khối phấn khô cứng hoặc vụn. Với người thích phấn ong dú chính vì vị chua và mùi men riêng, sấy là làm mất đi thứ mình muốn giữ.

Ở nhà, sấy phấn không dễ làm đúng. Sấy bằng lò nướng, chảo, phơi nắng gắt dễ làm nóng quá mức, cháy cạnh, mà phần giữa vẫn ẩm; phơi ngoài trời thì bụi, ruồi, kiến bám vào. Người nuôi vài tổ lấy lượng phấn nhỏ thì ngăn đá là cách đơn giản và giữ được nhiều nhất cái vốn có của phấn.

Nếu anh chị mua phấn đã sấy, hãy cất như phấn hoa khô: túi hoặc hũ kín, nơi khô mát, tránh nắng; ở khí hậu nóng ẩm, để ngăn mát vẫn an toàn hơn. Phấn sấy mà để hở miệng sẽ hút ẩm lại rất nhanh, vón cục và mốc.

Cất keo ong dú thô

Keo bền hơn phấn nhiều. Keo chủ yếu là nhựa cây trộn sáp, ít nước, có những chất mà chính đàn ong dùng để hạn chế vi sinh trong tổ. Vì thế keo thô hiếm khi mốc nếu được giữ khô.

Kẻ thù của keo là nóng và nắng. Ở nhiệt độ cao keo mềm, chảy dính, các chất thơm bay hơi dần. Để keo trên nóc tủ gần mái tôn hay trong cốp xe giữa trưa là cách nhanh nhất làm keo mất mùi và dính bết vào hộp.

Hộp kín, chỗ tối. Hộp thuỷ tinh hoặc hộp nhựa thực phẩm có nắp, bọc thêm giấy hoặc để trong tủ bếp kín. Ánh sáng lâu ngày làm keo sẫm màu và đổi mùi.

Lạnh giúp dễ dùng. Keo để ngăn mát hoặc ngăn đá trở nên giòn, gõ nhẹ là vỡ thành mẩu nhỏ, dễ chia phần, dễ nhặt rác. Đây là mẹo quen của người nuôi khi cần tách keo ra khỏi vụn gỗ.

Tách keo dính mật. Keo còn dính mật hoặc mảnh bầu mật dễ lên men và hút kiến. Rửa nhanh bằng nước lạnh, để ráo hẳn, hoặc tách bỏ phần dính mật trước khi cất.

Keo ngâm rượu là chuyện khác. Dịch keo đã ngâm cồn nên đựng chai thuỷ tinh tối màu, nắp vặn kín, ghi rõ nhãn, cất cao khỏi tầm tay trẻ em, xa bếp lửa. Cồn dễ cháy, và trẻ nhỏ uống nhầm là chuyện nguy hiểm.

Bảng tóm tắt: cất ở đâu, dùng trong bao lâu, khi nào bỏ

Thời gian dưới đây chỉ là mốc tham khảo cho đồ tự lấy ở nhà; sản phẩm mua có nhãn thì theo hướng dẫn trên nhãn:

LoạiChỗ cấtDùng trongDấu hiệu nên bỏ
Phấn ong dú tươiHũ kín, ngăn mátVài tuầnMốc lông tơ, chảy nước, mùi rượu nặng, mùi hôi
Phấn ong dú chia phầnTúi, hũ nhỏ, ngăn đáVài thángĐóng tuyết dày, mất mùi hẳn, có mốc khi rã
Phấn đã sấyTúi, hũ kín, nơi khô mát hoặc ngăn mátTheo nhãnVón cục ẩm, có mọt, mùi ẩm mốc
Keo thôHộp kín, chỗ tối mát hoặc ngăn mátLâu, nếu khôMốc ở phần dính mật, mùi chua lạ
Dịch keo ngâm cồnChai tối màu, nắp kín, chỗ caoTheo người làm hoặc nhãnĐục, có lớp lạ nổi, mùi khác thường

Khi nghi ngờ, hãy bỏ. Một hũ phấn nhỏ không đáng để đánh đổi một trận đau bụng. Với keo, phần mốc thường chỉ ở chỗ dính mật; nhưng nếu không chắc phần còn lại sạch, cũng nên bỏ cả mẻ.

Nhận ra phấn và keo đã hỏng

Với phấn, vị chua và mùi men nhẹ là bình thường. Bất thường là khi mặt phấn có lớp lông tơ trắng, xanh, đen; khi phấn chảy nước, tách lớp lỏng phía trên; khi mùi chuyển sang hôi, khét hoặc nồng như rượu để lâu; khi có ấu trùng, sợi tơ, bọ nhỏ trong hũ. Bất cứ dấu hiệu nào như vậy đều là lý do bỏ cả hũ, không vớt phần mốc rồi ăn phần còn lại, vì sợi nấm thường lan sâu hơn chỗ mắt thấy.

Với keo, dấu hiệu đáng ngờ là mốc trắng ở phần dính mật, mùi chua lạ khác mùi nhựa quen, keo nhão chảy nước dù để chỗ mát. Keo sẫm màu dần theo thời gian là chuyện bình thường, không phải hỏng.

Một thói quen nhỏ giúp anh chị đỡ phải đoán: lúc mới cất, ghi vài chữ về màu, mùi, độ ẩm của mẻ đó lên nhãn. Lần sau mở ra, so với ghi chép là biết ngay nó thay đổi nhiều hay ít.

Mang phấn, keo đi xa và làm quà

Phấn ong dú tươi là thứ khó làm quà nhất vì cần lạnh liên tục. Nếu muốn mang theo khi về quê hay tặng người ở xa, hãy dùng hũ nhỏ đã cấp đông, bọc trong túi giữ nhiệt kèm đá khô hoặc túi đá, và dặn người nhận cho vào tủ lạnh ngay khi tới. Chuyến đi dài cả ngày dưới trời nắng thì nên cân nhắc thay bằng một món khác.

Keo thô dễ mang hơn: hộp kín, bọc giấy, để trong túi, tránh để trên xe giữa trưa. Dịch keo ngâm cồn là chất lỏng có cồn, khi gửi qua dịch vụ vận chuyển hay mang lên máy bay cần tìm hiểu quy định của đơn vị vận chuyển, đừng tự giấu trong hành lý.

Dù là phấn hay keo, hãy kèm một mảnh giấy ghi rõ đó là gì, lấy khi nào, cất ở đâu, và lời dặn trẻ dưới một tuổi không dùng, người có cơ địa dị ứng hỏi bác sĩ trước. Món quà từ tổ ong trong vườn nhà sẽ trọn vẹn hơn khi người nhận biết cách giữ và biết khi nào không nên dùng.

Những thói quen làm hỏng phấn và keo nhanh nhất

Để hũ phấn trên bàn ăn cho tiện. Hũ phấn để ngoài cả buổi, mỗi bữa mở ra một lần, là cách nhanh nhất làm phấn chua gắt và mốc. Lấy ra đúng lượng cần dùng rồi trả hũ vào tủ ngay, dù chỉ mất thêm vài giây.

Dùng chung muỗng với mật, sữa chua. Muỗng đã dính sữa chua hay nước bọt mang vi sinh lạ vào hũ phấn. Mỗi hũ một muỗng khô riêng, hoặc dùng muỗng sạch mỗi lần.

Đặt hũ ở cánh cửa tủ lạnh. Cánh cửa là chỗ nhiệt độ dao động nhiều nhất mỗi lần mở tủ. Phấn và mật ong dú nên để ở ngăn trong, phía sau, chỗ lạnh ổn định.

Rã đông rồi cấp đông lại nhiều lần. Mỗi lần rã, hơi nước ngưng tụ trên mặt phấn; cấp đông lại thì đóng tinh thể đá, rồi lần rã sau chảy nước nhiều hơn. Chia nhỏ ngay từ đầu để tránh.

Để keo cạnh bếp, cạnh cửa sổ nắng. Keo mềm chảy, dính vào nắp, mất mùi nhựa. Tủ bếp kín, xa nguồn nhiệt là chỗ hợp lý.

Không ghi nhãn. Vài tháng sau không ai nhớ hũ nào là phấn của đợt nào, keo của thùng nào. Đồ không rõ ngày thì khó quyết định giữ hay bỏ, và thường bị dùng khi đã quá lâu.

Câu hỏi thường gặp

Phấn ong dú để ngoài nhiệt độ phòng được bao lâu?

Không nên để lâu. Ở khí hậu nóng ẩm như Tây Ninh, phấn tươi để ngoài tủ dễ lên men gắt, chảy nước hoặc mốc chỉ sau một thời gian ngắn. Dùng bao nhiêu lấy bấy nhiêu, phần còn lại trả về ngăn mát ngay.

Cấp đông có làm mất chất của phấn ong dú không?

Cấp đông làm chậm men và vi khuẩn, giữ mùi vị tốt hơn nhiều so với để ngoài. Phấn sau khi rã có thể mềm và ẩm hơn một chút. Điều quan trọng là chia phần nhỏ để không phải rã đông rồi cấp đông lại nhiều lần.

Keo ong để lâu có hết tác dụng không?

Keo để lâu sẽ sẫm màu, cứng hơn và mùi thơm nhạt dần do một số chất bay hơi. Với người dùng keo để bôi thùng mới cho ong quen mùi, keo cũ vẫn dùng được. Còn với cách dùng khác, bài này không đánh giá tác dụng.

Có nên trộn phấn ong dú vào mật để giữ lâu không?

Trộn vào mật ong dú không giúp giữ lâu, vì mật ong dú cũng có độ ẩm cao và dễ lên men. Hỗn hợp này nên để ngăn mát và dùng trong thời gian ngắn như phấn tươi.

Phấn ong dú bị đông cứng trong ngăn đá thì lấy ra thế nào?

Chuyển hũ xuống ngăn mát vài giờ cho mềm dần rồi dùng muỗng khô lấy. Không ngâm hũ vào nước nóng hay quay lò vi sóng, nhiệt làm phấn chảy nước và mất mùi men.

Hũ nhựa có dùng đựng phấn, keo được không?

Hũ nhựa dùng cho thực phẩm, có nắp kín vẫn dùng được, nhất là khi để ngăn đá. Hũ thuỷ tinh dễ rửa sạch, không ám mùi nên được người nuôi chuộng hơn. Tránh hũ nhựa mỏng, đã trầy xước nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68