OngDuTayNinh.comOng Dú Tây Ninh
Kiến, thiên địch và rủi ro

Thằn lằn, tắc kè, nhện, chim quanh tổ ong dú: có đáng lo không

Thằn lằn, tắc kè, nhện, chim, bọ ngựa đôi khi bắt ong dú ở cửa tổ. Phần lớn chỉ gây hao nhẹ, nhưng có lúc đáng lo. Cách nhận ra và giảm thiệt hại mà không hại vườn.

A small gecko resting on the wooden roof edge above a stingless bee hive entrance at dusk, warm low light, garden foliage softly blurred behind

Thằn lằn, tắc kè, nhện, chim, bọ ngựa quanh tổ ong dú thường chỉ bắt vài con ong mỗi ngày, gây hao nhẹ mà một đàn khoẻ bù được. Chúng chỉ đáng lo khi một con thường trực ngay miệng cửa tổ, khi đàn đang yếu, hoặc khi mạng nhện giăng chắn lối bay. Cách xử lý là gỡ mạng nhện ở cửa, bố trí lại mái che, khoảng trống để kẻ săn không có chỗ rình, chứ không cần diệt chúng.

Vườn có ong dú là vườn có nhiều sự sống: những loài săn côn trùng tất nhiên cũng tìm tới. Bài này giúp người nuôi vài tổ ở Tây Ninh phân biệt khi nào là cảnh bình thường của khu vườn, khi nào cần ra tay, và ra tay thế nào cho đúng mức.

Vì sao những kẻ săn này không đáng sợ như kiến hay ruồi

Kiến và ruồi đẻ trứng tấn công vào bên trong tổ, nhắm vào kho và nhộng, nên có thể làm đàn tàn. Thằn lằn, tắc kè, nhện, chim thì khác: chúng bắt từng con ong một, chủ yếu là ong đi làm hay ong canh cửa ở bên ngoài. Một đàn ong dú khoẻ có số ong đủ lớn và liên tục có ong non nở ra, nên vài con mất đi mỗi ngày không làm đàn suy.

Hơn nữa, phần lớn những loài này là cư dân bình thường của khu vườn. Thằn lằn, thạch sùng, tắc kè ăn muỗi, gián, bướm đêm; nhện bắt ruồi muỗi; chim ăn sâu. Diệt chúng để bảo vệ ong là đổi một thiệt hại nhỏ lấy một khu vườn mất cân bằng, nhiều sâu bọ hơn.

Vì thế, thái độ đúng là quan sát và chỉ can thiệp khi có dấu hiệu bất thường. Câu hỏi không phải là có kẻ săn nào quanh tổ không, mà là chúng có đang lấy đi nhiều hơn mức đàn chịu được không.

Thằn lằn, thạch sùng, tắc kè: rình ở mái và quanh cửa

Chúng làm gì. Thằn lằn ban ngày, thạch sùng và tắc kè lúc chạng vạng hay rình ở mái che, mặt thùng, chân đế gần cửa tổ, đớp ong bay ra vào. Ong dú thường về tổ trước khi tối hẳn, nên thạch sùng, tắc kè chỉ bắt được ở quãng chập tối.

Khi nào đáng lo. Một con tắc kè lớn chọn mái che ngay trên cửa tổ làm chỗ ở, ngày nào cũng ngồi rình, có thể bắt đáng kể ong của một đàn nhỏ. Đây là trường hợp nên xử lý.

Cách xử lý. Bỏ những khe, hốc trong mái che, chân đế gần cửa tổ mà chúng dùng làm chỗ trú; làm mái che phẳng, gọn, không có góc tối sát cửa. Nhẹ nhàng đuổi đi, dời chỗ ở của chúng, không cần giết.

Đừng nhầm với tấn công tổ. Thằn lằn, tắc kè không phá vào trong tổ ong dú. Nếu tổ bị phá, mật bị ăn, hãy nghĩ tới kiến, ong cướp hoặc người, không phải chúng.

Nhện: mạng giăng gần cửa tổ

Chúng làm gì. Nhện giăng tơ ở góc mái che, giữa chân đế và thùng, quanh cây gần tổ. Ong bay ra vào va phải tơ, bị mắc. Một số loài nhện không giăng tơ mà rình trên thùng, trên lá gần cửa để vồ ong.

Khi nào đáng lo. Mạng nhện giăng ngay trước miệng cửa tổ, chắn đường bay, mỗi ngày bắt nhiều ong. Hoặc nhiều mạng quanh tổ vào mùa có nhiều nhện.

Cách xử lý. Dùng que gạt mạng nhện ở trước cửa tổ và quanh mái che mỗi lần đi kiểm tra. Không cần diệt nhện trong cả vườn, chỉ giữ một vùng thoáng trước cửa tổ.

Một lưu ý. Mạng nhện cũng có thể là cầu cho kiến nếu nối từ cành cây tới thùng. Gạt tơ cũng là một phần của việc chống kiến.

Nhện rình không giăng tơ. Một số loài nhện nhảy, nhện cua không giăng mạng mà đứng yên trên mặt thùng, trên hoa gần tổ, vồ ong khi ong đáp xuống. Thấy một con nhện cứ quanh quẩn ở cửa tổ nhiều ngày liền, dùng lá hoặc que nhẹ nhàng đưa nó ra xa, đặt sang bụi cây khác trong vườn.

Chim, bọ ngựa, bọ xít bắt mồi và những kẻ săn khác

Một số loài chim ăn côn trùng có thể bắt ong bay qua lại. Ở Nam Bộ, các loài chim như chèo bẻo hay trảu nổi tiếng là bắt ong mật trong lúc bay. Với ong dú, vốn rất nhỏ và bay thấp quanh vườn, chim thường không coi là con mồi chính, nên thiệt hại phần lớn không đáng kể. Thỉnh thoảng có chim đậu gần cửa tổ mổ ong, nhưng hiếm khi kéo dài.

Bọ ngựa là kẻ săn kiên nhẫn: chúng đứng yên trên lá, trên thùng gần cửa tổ, vồ ong bay ngang. Một số loài bọ xít bắt mồi cũng rình ở cửa tổ, dùng vòi chích ong. Ở một số nước nuôi ong không ngòi, người nuôi ghi nhận bọ xít bắt mồi là kẻ săn đáng kể ở cửa tổ; ở vườn nhà Tây Ninh, gặp chúng thì gỡ đi, mang thả ra xa là đủ.

Cóc, ếch có thể ngồi dưới chân đế vào chiều tối để đớp ong rơi xuống. Với tổ đặt cao trên chân đế, chuyện này gần như không đáng kể. Chuồn chuồn đôi khi bắt ong trên không. Tất cả những kẻ săn này cộng lại thường vẫn chỉ là một phần nhỏ so với số ong đàn sinh ra.

Khi nào chỉ quan sát, khi nào ra tay

Bảng dưới đây giúp người nuôi quyết định mức can thiệp với từng kẻ săn quanh tổ, dựa trên những gì nhìn thấy.

Thấy gìMức độNên làm
Thằn lằn đi qua lại trên mái, thỉnh thoảng đớp ongBình thườngChỉ quan sát
Tắc kè ở hẳn trong mái che ngay trên cửa tổĐáng xử lýBỏ chỗ trú, làm lại mái gọn hơn
Mạng nhện ở góc xa cửa tổBình thườngĐể yên, gạt nếu nối tới cây
Mạng nhện chắn trước miệng cửaĐáng xử lýGạt mỗi lần kiểm tra
Bọ ngựa, bọ xít đứng rình ngay cửa tổĐáng xử lýBắt mang thả xa
Chim bay ngang bắt vài conBình thườngChỉ quan sát

Nguyên tắc chung: kẻ săn đi ngang là chuyện của khu vườn, kẻ săn thường trực ngay cửa tổ mới là chuyện của người nuôi.

Muốn biết mức độ thật, hãy dành vài buổi đứng xem cửa tổ trong khoảng mười lăm phút, đếm xem có bao nhiêu lần ong bị bắt, so với số ong ra vào. Phần lớn người làm việc này lần đầu đều ngạc nhiên vì số ong bị bắt ít hơn nhiều so với cảm giác ban đầu.

Đàn yếu cần được che chắn nhiều hơn

Với đàn khoẻ, thiệt hại do kẻ săn bên ngoài hầu như không đáng kể. Nhưng với đàn yếu, đàn mới chia, đàn mới nhận về, đàn vừa qua một trận kiến hay ruồi, mỗi con ong mất đi đều đáng tính. Đàn yếu có ít ong đi làm, ít ong canh cửa, nên mất vài con mỗi ngày có thể làm chậm sự phục hồi.

Trong những giai đoạn này, người nuôi có thể chăm chút hơn: gạt mạng nhện mỗi ngày thay vì mỗi tuần, kiểm tra xem có tắc kè, bọ ngựa nào chọn chỗ gần cửa, và đặt tổ ở chỗ thoáng hơn để kẻ săn ít có chỗ rình. Những việc này không tốn bao nhiêu công nhưng giúp đàn yếu giữ được lực lượng.

Khi đàn đã hồi, nới lỏng trở lại. Mục tiêu không phải biến tổ ong thành một pháo đài vô trùng, mà là cho đàn đủ thời gian và sức để tự đứng vững giữa khu vườn có đủ mọi sinh vật.

Vườn có nhiều sinh vật là vườn tốt cho ong dú

Nhìn rộng ra, sự có mặt của thằn lằn, nhện, chim quanh tổ ong là dấu hiệu khu vườn còn đa dạng, ít thuốc. Một khu vườn mà không có nổi một con nhện hay thằn lằn thường là khu vườn đã bị phun xịt nhiều, và đó mới là điều đáng lo với ong dú hơn cả.

Ong dú sống tốt trong những khu vườn có nhiều tầng cây, nhiều loại hoa, có cỏ dại, có chỗ ẩm, chỗ khô, và có cả những kẻ săn ở mức vừa phải. Cân bằng đó giữ cho sâu bọ không bùng phát, giảm nhu cầu phun thuốc, và gián tiếp bảo vệ đàn ong.

Vì thế, khi chăm vườn để nuôi ong dú, người nuôi nên nghĩ như một người giữ cân bằng: bảo vệ tổ ở mức cần, không biến vườn thành chỗ chỉ có ong. Nhiều người nuôi ong dú lâu năm kể rằng chính việc nuôi ong đã khiến họ để ý hơn tới cả những sinh vật nhỏ khác trong vườn mình.

Mái che và chỗ đặt tổ: bớt chỗ rình cho kẻ săn

Phần lớn kẻ săn quanh tổ ong dú cần một chỗ để rình: góc tối dưới mái che, khe giữa mái và thùng, đám lá rậm sát cửa tổ, đống đồ lặt vặt dưới chân đế. Bớt những chỗ này là cách giảm thiệt hại hiệu quả mà không phải đuổi bắt con nào.

Mái che nên đủ rộng để chống nắng mưa nhưng gọn, ít góc khuất ngay phía trên cửa tổ. Khoảng không trước cửa tổ nên thoáng, không có lá cành rủ xuống, để ong bay ra vào dễ và kẻ săn không có chỗ núp. Chân đế không nên làm chỗ chất gạch vụn, ván cũ, vì đó là nhà của thằn lằn, nhện, cóc và cả kiến.

Khi chọn chỗ đặt tổ, nhìn quanh xem có tổ chim, đàn thằn lằn, nhiều mạng nhện ở gần không. Không phải để tránh tuyệt đối, vì vườn nào cũng có, mà để không đặt cửa tổ ngay trước mặt một kẻ săn đã có chỗ ở sẵn. Một chút tính toán lúc đặt tổ giúp tiết kiệm nhiều lần gạt tơ, đuổi tắc kè về sau.

Ngồi xem cửa tổ: hiểu kẻ săn để bớt lo

Một trong những thú vị nhất của nuôi ong dú là ngồi xem cửa tổ. Xem lâu, người nuôi sẽ thấy cả một vở kịch nhỏ: ong canh cửa đứng gác, ong đi làm về với phấn vàng, một con thằn lằn rình trên mái, một con nhện nhảy lấp ló bên mép thùng. Hiểu được những gì đang diễn ra giúp người nuôi bớt lo vô cớ.

Người mới hay hoảng khi thấy một con thằn lằn đớp ong, rồi tìm cách diệt mọi thứ có thể ăn ong. Người đã xem nhiều thì biết đó là nhịp bình thường, đàn mất vài con và vẫn đông như cũ. Họ chỉ ra tay khi thấy nhịp đó lệch đi: một kẻ săn ở lì, một đàn đang yếu, một mạng tơ chắn cửa.

Xem cửa tổ cũng là cách dạy trẻ con trong nhà về chuỗi thức ăn và sự cân bằng của khu vườn, an toàn vì ong dú không đốt. Một buổi chiều ngồi xem tổ ong cùng con, chỉ cho con thấy con thằn lằn, con nhện, đáng giá hơn nhiều so với một bài giảng.

Câu hỏi thường gặp

Thằn lằn có ăn hết đàn ong dú không?

Không. Thằn lằn chỉ bắt được vài con ong ở bên ngoài mỗi ngày, không vào được bên trong tổ để phá kho hay nhộng. Một đàn khoẻ bù lại được số ong mất đi. Chỉ cần lưu ý khi có con thường trực ngay cửa tổ của một đàn yếu.

Có nên diệt tắc kè, thằn lằn quanh tổ ong dú không?

Không cần. Chúng cũng ăn muỗi, gián và nhiều sâu bọ khác. Nếu một con rình ngay cửa tổ, chỉ cần bỏ chỗ trú của nó trong mái che, làm lại mái gọn hơn, nhẹ nhàng đuổi đi. Diệt chúng làm vườn mất cân bằng.

Mạng nhện có làm chết nhiều ong dú không?

Mạng ở xa cửa tổ thì bắt không nhiều. Mạng giăng ngay trước miệng cửa thì có thể bắt khá nhiều mỗi ngày vì ong bay ra vào liên tục. Gạt mạng nhện trước cửa mỗi lần đi kiểm tra là đủ.

Chim có phá tổ ong dú không?

Chim ăn côn trùng thường chỉ bắt ong bay ngang, không phá tổ ong dú trong thùng gỗ kín. Thiệt hại thường nhỏ. Nếu thấy thùng bị mổ, cửa tổ bị phá, nên kiểm tra thêm khả năng do động vật khác hoặc do người.

Bọ ngựa rình ở cửa tổ ong dú thì làm thế nào?

Nhẹ nhàng bắt bọ ngựa bằng lá hoặc que, mang thả ra chỗ xa tổ trong vườn. Bọ ngựa cũng có ích vì ăn nhiều sâu hại, nên không cần diệt. Kiểm tra lại vài ngày sau xem có con khác chọn chỗ đó không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68