OngDuTayNinh.comOng Dú Tây Ninh
Ong cảnh và vườn hoa cho ong

Trồng cây hoa cho ong dú ở Tây Ninh: chọn cây theo mùa

Trồng cây hoa cho ong dú quanh nhà ở Tây Ninh: hoa nhỏ, nở rải rác, nhiều tầng cây; hoa thân thảo, cây ăn trái, rau thơm, cây cho nhựa và cách trồng theo hai mùa.

Low flowering garden bed of small yellow and white wildflowers, purple basil blossoms and portulaca around a wooden bee box on a pole, red soil, bright morning light

Muốn trồng cây hoa cho ong dú quanh nhà ở Tây Ninh, chọn cây có hoa nhỏ, cánh đơn, mở rộng cho côn trùng nhỏ chui vào, và phối nhiều loại sao cho lúc nào cũng có vài thứ đang nở. Nhóm dễ trồng nhất là hoa thân thảo như hoa mười giờ, cúc dại, sao nhái; rau thơm để ra hoa như húng quế, tía tô, kinh giới; dây leo họ bầu bí; cùng cây ăn trái sẵn có trong vườn như nhãn, xoài, dừa. Thêm vài cây có nhựa để ong lấy làm keo.

Ong dú nhỏ, bay không xa như ong mật, nên vườn nhà và vài vườn quanh đó gần như là toàn bộ đồng cỏ của đàn. Một mảnh vườn được trồng có chủ ý giúp đàn qua những tuần giao mùa ít hoa, và cho người nuôi cái thú nhìn ong đáp lên hoa ngay trước mắt. Bài này không bàn lịch hoa của cả vùng, mà bàn chuyện trồng gì trong chính vườn mình, trồng thế nào cho hợp hai mùa nắng mưa.

Nguyên tắc chọn cây: nhỏ, mở, rải rác, nhiều tầng

Ong dú thường gặp ở Nam Bộ là những con ong rất nhỏ, vòi ngắn. Chúng lấy mật và phấn dễ nhất ở những bông hoa nhỏ, nông, mở, như hoa cúc, hoa họ hoa môi, hoa chùm của cây ăn trái. Những bông hoa sâu ống dài như dâm bụt, hoa loa kèn thì ong dú khó với tới mật, chỉ lấy được ít phấn. Hoa kép nhiều lớp cánh do lai tạo làm kiểng, như hồng nhiều cánh, cúc đại đoá, thường ít phấn và mật lối vào bị che kín, ong ghé rất ít.

Nguyên tắc thứ hai là nở rải rác. Một luống hoa nở rộ đồng loạt trong hai tuần rồi tắt sẽ đẹp cho người, nhưng với đàn ong thì một bữa no rồi đói. Trồng nhiều loại, mỗi loại nở một khoảng khác nhau, hoặc gieo cùng loại thành nhiều đợt cách nhau vài tuần, để bất cứ tháng nào trong vườn cũng có vài thứ đang ra hoa.

Nguyên tắc thứ ba là nhiều tầng. Tầng thấp là hoa cỏ, rau thơm; tầng giữa là cây bụi, dây leo; tầng cao là cây ăn trái và cây bóng mát. Mỗi tầng ra hoa vào lúc khác nhau, và một vườn nhiều tầng cũng mát hơn, gió nhẹ hơn, đúng thứ đàn ong dú ưa. Không cần vườn rộng: vài mét vuông trồng đủ ba tầng đã khác hẳn một bãi cỏ trơn.

Cuối cùng, trồng theo khóm chứ đừng rải lẻ từng cây. Một khóm hoa mười giờ rộng bằng cái nia, một hàng húng quế dài vài mét dễ được ong phát hiện và ghé đều hơn mười cây trồng rải rác mỗi góc một cây. Ong đi làm theo kiểu tận dụng, chỗ nào nhiều hoa cùng loại thì ghé lâu và quay lại.

Một số cây hay gặp ở vườn Tây Ninh và giá trị với ong dú

Bảng dưới gom những cây dễ kiếm, dễ trồng ở Tây Ninh. Phần "ong dú lấy gì" dựa trên quan sát phổ biến của người nuôi và tài liệu chung về ong không ngòi; mỗi vườn có thể khác.

NhómCâyOng dú lấy gìGhi chú
Hoa cỏHoa mười giờ, cúc dại (xuyến chi), sao nháiPhấn và mậtGieo một lần tự mọc lại; nở gần như quanh năm nếu đủ nước
Rau thơm để ra hoaHúng quế, tía tô, kinh giới, rau rămMậtChừa vài gốc không ngắt ngọn cho ra hoa
Dây leo họ bầu bíBí đỏ, mướp, khổ qua, dưa leoPhấn và mậtHoa nở buổi sáng, ong ghé đúng lúc ong đi làm đông
Cây ăn tráiNhãn, xoài, chôm chôm, dừaMật và phấn theo mùa trổ bôngMùa hoa ngắn nhưng rất nhiều hoa cùng lúc
Cây cho nhựaXoài, điều, cây họ dầu, một số cây keoNhựa làm keo tổOng lấy nhựa ở vết thương trên vỏ, chồi non
Cây bụi, hàng ràoChuỗi ngọc, mai chiếu thuỷMật và phấnCắt tỉa sau đợt hoa để ra đợt mới

Nếu chỉ trồng được ba thứ, nhiều người chọn: một khoảnh hoa mười giờ hoặc cúc dại cho phấn quanh năm, vài gốc húng quế để ra hoa, và một giàn bí hay mướp. Ba thứ này đều rẻ, dễ, nở nhiều và nở sớm.

Những cây nên cân nhắc trước khi trồng

Cây hoa kép làm kiểng. Đẹp với người nhưng ít phấn, lối vào mật bị cánh che. Không hại gì, chỉ là đừng tưởng trồng nhiều là đủ ăn cho ong.

Cây mua từ vườn ươm vừa phun thuốc. Cây kiểng, cây giống ở vườn ươm thường được phun thuốc trừ sâu, một số loại thuốc lưu trong cây khá lâu. Mua về nên để cách xa tổ ong một thời gian, hỏi người bán đã phun gì nếu được.

Cây ngoại lai lan mạnh. Một số cây hoa đẹp, ong thích, nhưng phát tán rất nhanh, tràn ra ruộng vườn xung quanh thành cỏ dại khó diệt. Hỏi người trồng lâu năm trong vùng trước khi gieo diện rộng.

Cây có nhựa, lá độc với người và vật nuôi. Vài cây kiểng có nhựa, lá, hạt độc nếu trẻ con hay chó mèo nhai phải. Vườn có trẻ nhỏ thì tìm hiểu kỹ từng cây trước khi trồng gần lối đi, dù ong có thích đến đâu.

Hoa thân thảo: nhỏ mà nuôi đàn quanh năm

Hoa mười giờ là cây mà gần như vườn nào ở Nam Bộ cũng có. Hoa nở buổi sáng, khép buổi chiều, phấn vàng nhiều, chịu nắng hạn giỏi. Trồng thành mảng quanh chân rào hay trong chậu xi măng cạnh tổ, mùa khô chỉ cần tưới nhẹ là vẫn nở. Cúc dại hoa trắng nhị vàng, người ta hay gọi là xuyến chi, mọc dại ven đường, bị coi là cỏ, nhưng là một trong những nguồn hoa đều đặn nhất cho ong nhỏ. Để lại một khoảnh không làm cỏ là đã có sẵn đồng hoa.

Sao nhái hoa cam vàng, gieo hạt dễ, nở nhiều đợt, mọc nhanh trong mùa mưa. Hoa hướng dương lùn, cúc vạn thọ dạng cánh đơn cũng được ong ghé; tránh giống cánh kép dày. Những cây này gieo vào đầu mùa mưa là tiện nhất, không phải tưới nhiều, sang mùa khô gieo thêm một đợt ở chỗ có nước.

Một mẹo nhỏ: đừng cắt cỏ sạch trơn cả vườn. Những đám cỏ có hoa nhỏ li ti, như cỏ hôi, cỏ may, rau sam, rau má khi trổ bông, đều là bữa ăn của ong dú trong những ngày cây trồng không có hoa. Cắt cỏ theo từng khoảnh, xoay vòng, giữ lại một phần đang có hoa.

Rau thơm và dây leo: vừa ăn vừa nuôi ong

Vườn nhà Tây Ninh nào cũng có vài luống rau thơm. Thói quen ngắt ngọn liên tục giúp rau ra nhiều lá nhưng không bao giờ ra hoa. Để riêng vài gốc húng quế, tía tô, kinh giới, rau răm cho trổ bông, hoa nhỏ chùm tím trắng sẽ kéo ong dú tới gần như cả ngày. Hoa húng quế nở lâu, nở nối nhau theo chùm, là một nguồn mật đều trong mùa khô nếu được tưới.

Dây leo họ bầu bí như bí đỏ, mướp, khổ qua, dưa leo cho hoa vàng lớn, nở sáng sớm, đóng vào trưa. Ong dú vào hoa lấy phấn, lấy mật và đồng thời góp phần chuyển phấn từ hoa đực sang hoa cái. Một giàn mướp sau nhà vừa cho rau ăn vừa là trạm ăn sáng của đàn ong. Trồng nối vụ, mỗi đợt cách nhau một tháng, thì gần như lúc nào cũng có hoa.

Lưu ý duy nhất: rau ăn trong nhà thì không phun thuốc, mà giàn rau cạnh tổ ong lại càng không. Nếu rau bị sâu, bắt tay, cắt bỏ lá bệnh, hoặc chấp nhận vài lá bị ăn. Chuyên mục này có bài riêng về vườn ít thuốc cho ong dú.

Cây ăn trái và cây cho nhựa

Cây ăn trái là nguồn hoa lớn nhất của vườn Tây Ninh nhưng theo mùa: nhãn, xoài thường trổ bông vào khoảng mùa khô, chôm chôm và nhiều cây khác theo nhịp mưa nắng của từng vườn, có vườn xử lý ra hoa nghịch vụ. Vào mùa trổ bông, một cây xoài lớn có hàng nghìn bông nhỏ, ong dú đi làm tấp nập. Hết mùa thì cây im lặng nhiều tháng. Vì thế cây ăn trái là bữa tiệc, còn hoa cỏ và rau thơm mới là bữa cơm hằng ngày.

Dừa đáng nhắc riêng. Cây dừa trổ buồng hoa liên tục quanh năm, mỗi buồng nở một thời gian, buồng sau nối buồng trước. Người nuôi ong không ngòi ở nhiều vùng nhiệt đới đều ghi nhận ong ghé hoa dừa thường xuyên. Vườn có vài cây dừa là có một nguồn hoa đều đặn.

Ngoài mật và phấn, ong dú còn cần nhựa cây để trộn với sáp làm vách tổ và làm keo giữ cửa. Ong lấy nhựa ở vết xước trên vỏ, chỗ cành gãy, chồi non của các cây có nhựa như xoài, điều, mít, các cây họ dầu, một số loại keo lá tràm. Vườn nào có những cây này trong tầm bay thì đàn đỡ phải đi xa tìm nhựa. Không cần cố ý làm vết thương cho cây; cây nào trong vườn cũng có chỗ cắt tỉa, chỗ gãy tự nhiên đủ cho ong.

Trồng theo hai mùa ở Tây Ninh

Thời tiết Tây Ninh chia mùa mưa và mùa khô khá rõ. Lịch trồng cho vườn ong dú có thể đi theo nhịp đó:

  • Đầu mùa mưa: gieo hoa cỏ, sao nhái, cúc; trồng giàn bầu bí; giâm rau thơm. Mưa đều giúp cây lên nhanh mà không phải tưới.
  • Giữa mùa mưa: cắt tỉa cây bụi cho ra đợt hoa mới; gieo bổ sung chỗ hoa đã tàn; để ý cỏ mọc lấn trụ tổ.
  • Cuối mùa mưa, giao mùa: đây thường là lúc vườn ít hoa nhất. Gieo một đợt hoa mười giờ, cúc, rau thơm ở chỗ gần nguồn nước để kịp nở đầu mùa khô.
  • Mùa khô: cây ăn trái trổ bông; tưới nhẹ vài khoảnh hoa thân thảo và rau thơm gần tổ để nối nguồn hoa sau khi cây trái tàn bông.

Ghi vào sổ đàn ong những cây nào đang nở mỗi tháng và ong có ghé không. Sau một năm, anh chị có lịch hoa của chính vườn mình, biết tháng nào cần gieo bù.

Cách kiểm đơn giản nhất xem vườn đã đủ hoa chưa là nhìn chân ong. Những tuần ong về tổ với cục phấn đủ màu, cửa tổ nhộn nhịp từ sáng, là vườn đang đủ. Những tuần ong ra vào thưa, ít phấn, dù trời nắng đẹp, là lúc vườn và các vườn quanh đó đang thiếu hoa; ghi lại tháng đó để năm sau gieo bù trước vài tuần.

Câu hỏi thường gặp

Trồng hoa gì cho ong dú dễ nhất?

Hoa mười giờ, cúc dại, sao nhái và vài gốc húng quế để ra hoa. Những cây này rẻ, dễ trồng ở Tây Ninh, nở nhiều và nở gần như quanh năm nếu có nước. Ong dú ghé thường xuyên vì hoa nhỏ, mở, nhiều phấn.

Hoa hồng, hoa giấy có tốt cho ong dú không?

Hoa hồng nhiều cánh kép thường ít phấn, ong khó vào. Hoa giấy phần màu sặc sỡ là lá bắc, hoa thật bên trong rất nhỏ, ong ghé ít. Trồng làm cảnh thì được, nhưng đừng coi là nguồn hoa chính cho đàn.

Nên trồng cây hoa cách tổ ong dú bao xa?

Càng gần càng tốt trong phạm vi vườn, vì ong dú bay không xa. Chỉ cần cây không chạm vào chân đế, mái, thùng để kiến không có đường lên. Vài bước chân tới vài chục mét đều là tầm ong dú ghé dễ dàng.

Ong dú có lấy mật hoa cây ăn trái không?

Có. Nhãn, xoài, chôm chôm, dừa đều được ong ghé khi trổ bông. Nhưng cây ăn trái nở theo mùa ngắn, nên cần thêm hoa cỏ và rau thơm để đàn có ăn những tháng còn lại.

Vườn nhỏ chỉ có chậu thì có nuôi được đàn ong dú không?

Một vườn chậu nhiều hoa giúp đàn có ăn gần, nhưng một mình nó thường không đủ. Đàn còn đi kiếm ở vườn hàng xóm, cây ven đường. Nếu xung quanh toàn mái tôn và bê tông, nên cân nhắc trước khi nuôi.

Có nên mua hạt giống hoa ngoại nhập về trồng cho ong không?

Không cần. Nhiều cây bản địa và cây quen ở Nam Bộ đã rất tốt cho ong dú, lại hợp khí hậu, ít sâu bệnh. Cẩn thận với cây ngoại lai có thể lan thành cỏ dại khó kiểm soát.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68