OngDuTayNinh.comOng Dú Tây Ninh
Thùng tổ và dụng cụ

Đồ nghề tối thiểu cho người nuôi vài tổ ong dú

Nuôi vài tổ ong dú ở nhà chỉ cần ít đồ: chân đế, chén chống kiến, nón và kính, dao, que, đèn pin, sổ ghi, thùng dự phòng. Món nào cần ngay, món nào để sau.

Open plastic toolbox on a porch step holding a small flashlight, a thin knife, a magnifying glass, a notebook with blank pages and a folded mesh veil, garden behind

Người nuôi vài tổ ong dú ở nhà chỉ cần một bộ đồ nhỏ, chia bốn nhóm: đồ đặt tổ (chân đế, mái che, chén chống kiến và dầu), đồ quan sát (đèn pin, kính lúp, sổ hoặc điện thoại để ghi), đồ mở tổ (nón, kính, áo tay dài, dao mỏng, que, băng keo bịt kẽ) và đồ dự phòng (một thùng trống, nilon che mưa, dây buộc). Đồ lấy mật mua sau, khi đàn đã có mật để lấy.

Nhiều người mới bắt đầu bằng cách mua cả một bộ đồ nghề trọn gói theo kiểu nuôi ong mật, rồi để phần lớn trong kho vì không bao giờ dùng tới. Ong dú không đốt, không cần quay mật, không cần bình khói. Thứ quyết định đàn sống hay chết lại là những món rẻ tiền như chén dầu chống kiến, cái mái che. Bài này liệt kê theo thứ tự cần trước, cần sau, kèm lý do từng món.

Nguyên tắc: mua khi đã biết mình cần

Ong dú là thú nuôi chậm. Một tổ giống nhận về có khi phải vài tháng mới đủ mạnh để có tầng mật lấy được, có đàn lâu hơn. Mua sẵn máy hút mật, khúc xạ kế, bộ quần áo bảo hộ ngay tuần đầu là bỏ tiền vào những thứ chưa biết khi nào dùng, trong khi tiền đó có thể dành cho một mái che tốt hơn hay một cái chân đế vững hơn.

Thứ tự hợp lý là: lo chỗ ở cho đàn trước, rồi tới đồ để nhìn và ghi chép, rồi tới đồ để mở tổ an toàn, cuối cùng mới tới đồ thu hoạch. Mỗi nhóm chỉ mua khi việc tương ứng thật sự sắp tới. Cách làm này cũng giúp người mới học được nhiều hơn: dùng một món đơn giản một thời gian sẽ biết rõ mình thiếu gì, thay vì đoán trước.

Ở vùng có nhiều vườn ong dú như Trảng Bàng, Gò Dầu, một số món như thùng, chân đế có thể hỏi người nuôi quanh vùng, người giao tổ giống hoặc thợ mộc địa phương. Đồ gia dụng sẵn trong nhà như dao inox, đèn pin, khăn, hộp nhựa dùng tốt cho việc nuôi ong, không cần đồ "chuyên dụng".

Bốn nhóm đồ và thứ tự cần

Bảng dưới gom các món theo nhóm và thời điểm cần đến. Nhóm một phải có trước khi đàn về nhà.

NhómMón chínhKhi nào cần
1. Đặt tổChân đế một trụ hoặc khung, mái che, chén hoặc lon chống kiến, dầu ăn cũ hoặc nhớt sạch, dây buộc thùngTrước ngày đón đàn
2. Quan sátĐèn pin ánh trắng, kính lúp cầm tay, sổ tay hoặc ứng dụng ghi chú trên điện thoạiTừ tuần đầu
3. Mở tổNón vải hoặc khăn buộc tóc, kính, áo tay dài, dao mỏng inox, que tre, băng keo giấy, một ít sáp hoặc keo ong cũKhi bắt đầu kiểm đàn, sau vài tuần
4. Dự phòngMột thùng hoặc một tầng trống đã phơi mùi, tấm nilon che mưa, dây kẽm bọc nhựa, băng keo vảiTrong vài tháng đầu
5. Lấy mậtỐng tiêm cỡ lớn, lưới lọc, khay, hũ thuỷ tinhKhi đàn có tầng mật đầy

Nhóm năm được để riêng vì nhiều đàn mới không có mật để lấy trong mùa đầu. Chuyên mục này có một bài riêng về dụng cụ lấy mật cho lúc đó.

Nhóm đặt tổ: rẻ nhưng quyết định sống còn

Chân đế. Một trụ ống sắt có mâm gỗ, hoặc khung sắt nếu sân không đào được. Chỉ một đường chạm đất là dễ chặn kiến nhất.

Chén chống kiến và dầu. Lon, chén nhựa cắt khoét bọc quanh trụ, đổ dầu ăn cũ hay nhớt sạch. Đây là món rẻ nhất trong cả bộ nhưng là món mà thiếu nó thì nhiều đàn mất trong vài ngày. Nên có thêm một chai dầu dự trữ để châm khi dầu cạn trong mùa khô.

Mái che. Tôn sáng màu kê cao khỏi nắp, hoặc ván lợp tôn. Mái phải rộng hơn thùng mọi phía, thò dài hơn ở phía cửa tổ và phía nắng chiều. Đặt dưới tán cây lớn vẫn cần mái nhỏ để đỡ lá rụng, quả rơi và nước nhỏ giọt sau mưa.

Dây buộc. Dây kẽm bọc nhựa hoặc đai thép mỏng buộc thùng vào mâm, phòng giông lốc. Dây nilon mau mục dưới nắng, không nên dùng lâu dài.

Nhóm quan sát: đôi mắt của người nuôi

Phần lớn thời gian nuôi ong dú là đứng nhìn cửa tổ. Một đèn pin ánh sáng trắng giúp nhìn vào khe cửa, soi kẽ hở khi kiểm thùng, xem trong tầng mật khi mở. Một kính lúp cầm tay rẻ tiền cho phép nhận ra ong mang phấn màu gì, có con ruồi lạ nào lẩn quẩn quanh cửa không, có ấu trùng lạ trong mảnh rác ong lôi ra không. Những chi tiết nhỏ đó là dấu hiệu sớm nhất của chuyện tốt hay xấu đang xảy ra trong tổ.

Sổ ghi chép là món đồ nghề bị coi nhẹ nhất. Chỉ cần mỗi lần nhìn tổ ghi vài dòng: ngày, trời, ong ra vào đông hay thưa, mang phấn màu gì, có gì lạ. Sau một năm, anh chị có một cuốn lịch hoa và lịch sức đàn của chính vườn mình, thứ không tài liệu nào thay được. Điện thoại dùng thay sổ cũng được, lại chụp được ảnh cửa tổ để so theo tháng.

Một chiếc ghế đẩu thấp đặt cách tổ vài bước, lệch khỏi đường bay, nghe thì buồn cười nhưng nhiều người nuôi lâu năm coi là đồ nghề thật. Có chỗ ngồi thì người ta chịu ngồi nhìn lâu, và nhìn lâu thì mới thấy. Ngồi mười phút mỗi sáng với tách trà, anh chị sẽ nhận ra nhịp ra vào quen thuộc của từng tổ, và chính cái quen ấy giúp phát hiện ngay ngày nào có gì khác thường.

Nhóm mở tổ: an toàn cho người, nhẹ tay cho đàn

Ong dú không đốt, nên đồ bảo hộ chỉ để đỡ phiền khi ong bám, và đồ thao tác chỉ cần đúng việc:

  • Nón vải rộng vành hoặc khăn buộc kín tóc: ong rất thích chui vào tóc, gỡ ra mất công và ong chết.
  • Kính râm hoặc kính bảo hộ trong: để ong không bay vào mắt. Ai ngại có thể dùng lưới che mặt mỏng.
  • Áo tay dài màu sáng, không dùng vải lông. Không xức nước hoa, dầu gió trước khi mở tổ.
  • Dao mỏng inox hoặc dao cạo sơn phẳng để rạch keo giữa nắp và tầng, giữa tầng với tầng.
  • Que tre hoặc đũa để gạt nhẹ màng keo, xem khu bầu, mà không đụng tay.
  • Băng keo giấy để bịt tạm kẽ hở sau khi đậy lại, đến khi đàn tự trát keo.
  • Một mẩu sáp hoặc keo ong cũ để chấm vào chỗ hở nhỏ, hay quét lên thùng mới.

Không cần bình khói. Khói không làm ong dú hiền đi như với ong mật, mà còn làm ám mùi tổ và có thể làm đàn hoảng. Găng tay dày cũng không cần, vì nó làm tay vụng, dễ bóp vỡ bầu.

Nhóm dự phòng: những thứ cứu đàn lúc bất ngờ

Một thùng hoặc một tầng trống, đã phơi bay mùi gỗ, cất sẵn trong kho là món dự phòng giá trị nhất. Khi một thùng nứt toác sau trận giông, khi mối ăn rỗng đáy, khi lấy mật cần tầng thay vào, có sẵn thùng là xử lý được ngay trong ngày thay vì để đàn chịu trận chờ đóng mới.

Tấm nilon dày và vài sợi dây để che tạm khi mái che bị gió hất hay thủng. Băng keo vải bản rộng để bịt vết nứt ván tạm thời. Một chai dầu dự trữ để châm chén chống kiến. Một hộp nhỏ đựng vài con vít, vài miếng gỗ chêm. Tất cả không tốn bao nhiêu, nhưng thường được cần vào đúng buổi tối mưa gió, khi cửa hàng đã đóng cửa.

Thêm vào đó một túi nilon dày và vài sợi dây thun để gom rác khi phải dọn tổ gấp, một hũ khô có nắp để đựng bầu mật lỡ vỡ khi sửa thùng. Những thứ này giúp việc dọn dẹp sau sự cố gọn gàng, không để mùi mật vương vãi khắp vườn kéo kiến và ong cướp tới ngay trong đêm.

Nếu có nhiều hơn một tổ, ghi số trên mỗi thùng bằng sơn hoặc thẻ gỗ khắc. Khi trao đổi trong hội nhóm hay ghi sổ, chỉ cần nói "tổ số hai yếu dần" là rõ, không phải tả tổ nằm ở đâu trong vườn.

Đồ nghề theo hoàn cảnh: vườn, sân thượng, ban công

Bộ đồ cơ bản giống nhau, nhưng mỗi chỗ nuôi cần thêm vài món riêng. Nhà vườn ở Trảng Bàng, Gò Dầu, quanh núi Bà Đen cần thêm kéo cắt cành và dao phát để giữ khoảng trống quanh trụ, vì cây lá mùa mưa mọc rất nhanh. Vườn trũng phía Long An cũ cần chân đế cao hơn và tấm kê đáy chống ẩm, mùa nước lên phải để ý cả đường kiến bò theo bèo, rác trôi dạt vào chân trụ.

Sân thượng nhà phố cần thêm lưới che nắng phía tây, vài chậu cây lớn làm tấm chắn nhiệt, và dây buộc chắc vì gió trên cao mạnh. Ban công hẹp thì cần một khung đứng nhỏ gọn có chén chống kiến cho từng chân, và một tấm chắn nhẹ để ong không bay thẳng vào nhà hàng xóm sát vách.

Ở đâu cũng vậy, cái thùng nhựa có nắp đựng toàn bộ đồ nghề là món nhỏ mà tiện nhất: đồ khô, sạch, không lạc mất, và quan trọng hơn là không để dao dính keo, khăn dính mật nằm rải rác quanh nhà kéo kiến tới. Đặt thùng đồ trong nhà kho hoặc gầm cầu thang, tách xa thuốc trừ sâu, phân bón và xăng dầu.

Những thứ chưa cần mua lúc đầu

Máy hút mật chạy điện. Hợp khi có nhiều tổ và lấy mật thường xuyên. Với vài tổ, ống tiêm cỡ lớn làm tốt hơn, sạch hơn, dễ rửa hơn.

Khúc xạ kế đo độ ẩm mật. Có ích khi muốn so mật các mùa hoặc bán mật. Dùng trong nhà thì chưa cần, và nhiều loại phổ thông không đo hết dải độ ẩm cao của mật ong dú.

Bộ quần áo bảo hộ kín như nuôi ong mật. Ong dú không đốt, bộ đồ kín vừa nóng vừa vướng trong khí hậu Tây Ninh. Nón, kính, áo tay dài là đủ.

Các loại thuốc, chế phẩm "cho ong". Không nên tự dùng thuốc diệt côn trùng, thuốc chống nấm quanh tổ. Phần lớn rủi ro của ong dú phòng được bằng vệ sinh, chống kiến và chỗ đặt tốt; có vấn đề lạ thì hỏi người có kinh nghiệm trước.

Thùng kiểu cách đắt tiền. Thùng đẹp, khắc chạm, có kính không làm đàn khoẻ hơn. Đàn cần lòng thùng đúng cỡ, ván đủ dày, khô ráo. Thùng kiểu cách để dành khi đã quen tay và muốn làm ong cảnh.

Câu hỏi thường gặp

Nuôi ong dú có cần mua đồ bảo hộ không?

Không cần bộ đồ kín như nuôi ong mật vì ong dú không đốt. Nhưng nên có nón hoặc khăn buộc tóc, kính và áo tay dài khi mở tổ, để ong không chui vào tóc, mắt. Người có cơ địa dị ứng côn trùng nên cẩn thận hơn.

Nuôi ong dú có cần bình hun khói không?

Không. Ong dú không phản ứng với khói theo kiểu ong mật, khói còn ám mùi tổ và làm đàn rối. Mở tổ nhẹ tay vào buổi sáng khô ráo là cách giữ đàn bình tĩnh tốt hơn.

Món đồ nào quan trọng nhất với người mới nuôi ong dú?

Chân đế và chén chống kiến. Kiến là nguyên nhân mất đàn hàng đầu với người mới, và một chân đế một trụ có chén dầu luôn đầy là cách phòng đơn giản, rẻ mà hiệu quả nhất.

Có nên mua trọn bộ đồ nghề nuôi ong dú ngay từ đầu không?

Không cần. Mua theo việc: đồ đặt tổ trước ngày đón đàn, đồ quan sát từ tuần đầu, đồ mở tổ khi bắt đầu kiểm, đồ lấy mật khi đàn có mật. Nhiều món dùng được đồ gia dụng có sẵn.

Đồ nghề nuôi ong dú cất ở đâu cho đúng?

Cất trong hộp hoặc thùng nhựa có nắp, để nơi khô, tách khỏi thuốc trừ sâu, phân bón, xăng dầu. Đồ dính mật phải rửa và phơi khô trước khi cất, không thì kéo kiến, gián vào kho.

Dùng dao nhà bếp để mở tổ ong dú được không?

Được nếu là dao inox mỏng, sạch, nhưng nên tách riêng một con chỉ dùng cho ong. Keo ong bám dai và khó rửa, dùng chung với bếp vừa bất tiện vừa không vệ sinh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68