OngDuTayNinh.comOng Dú Tây Ninh
Ong cảnh và vườn hoa cho ong

Nước uống cho ong dú trong vườn: chậu nước, đá, rêu

Ong dú cũng cần nước, nhất là mùa khô ở Tây Ninh. Làm chậu nước nông có đá, rêu cho ong đậu mà không chết đuối, đặt ở đâu, thay nước thế nào để khỏi sinh lăng quăng.

Shallow terracotta saucer filled with water, pebbles and green moss on a garden stone, a few tiny dark bees drinking at the wet edge, dappled shade, red soil around

Ong dú cũng lấy nước, nhất là trong những ngày nắng nóng mùa khô, dù nhiều người nuôi thấy chúng ít ra nước hơn ong mật. Một chậu nước nông đặt cách tổ vài bước, có đá, sỏi, rêu hay cành khô để ong đậu uống mà không rơi xuống chết đuối, thay nước vài ngày một lần để không sinh lăng quăng, là đủ để đàn có nguồn nước sạch, khỏi phải tìm tới vũng nước bẩn, hồ có clo hay máng có thuốc.

Câu hỏi "ong dú có cần nước không" ít khi được bàn, vì ong dú nhỏ, ra nước kín đáo, người nuôi ít thấy. Nhưng ở Tây Ninh, mùa khô kéo dài nhiều tháng, nắng gắt, gió khô, vườn nhiều nơi không còn vũng nước tự nhiên. Bài này nói ong dú dùng nước vào việc gì, nguồn nước nào an toàn, nguồn nào nguy hiểm, và cách làm một góc nước nhỏ vừa cho ong vừa đẹp cho vườn.

Ong dú dùng nước vào việc gì

Ở ong mật Apis, việc lấy nước được nghiên cứu khá kỹ: ong mang nước về rải lên bánh tổ rồi quạt cho bay hơi để làm mát, và dùng nước pha loãng mật đặc khi nuôi ấu trùng. Ở ong không ngòi, hiểu biết còn ít hơn, và khác nhau giữa các loài. Người nuôi ong dú nhiều nơi ghi nhận ong có ra lấy nước, thường thấy rõ hơn vào ngày nóng, ở mép chậu, đất ẩm, rêu ướt.

Mật ong dú vốn đã loãng, độ ẩm cao, nên nhu cầu pha loãng thức ăn có lẽ không giống ong mật. Nhưng nước vẫn cần cho việc điều hoà nhiệt độ và độ ẩm trong tổ, nhất là trong những đợt nắng nóng, và có thể dùng khi xây dựng, xử lý vật liệu tổ. Chi tiết cụ thể của từng loài là chuyện các nhà nghiên cứu còn tìm hiểu; với người nuôi, điều quan trọng là đàn cần có nguồn nước sạch trong tầm bay ngắn.

Một điều chắc chắn hơn: nếu không có nguồn nước sạch gần, ong sẽ tìm tới bất cứ chỗ ẩm nào gần đó, có khi là chỗ nguy hiểm. Đó là lý do một chậu nước đặt có chủ ý đáng giá hơn nhiều so với công sức bỏ ra.

Nguồn nước quanh nhà: an toàn và nguy hiểm

Quanh nhà vườn Tây Ninh có nhiều chỗ ong có thể tìm tới lấy nước. Bảng dưới phân biệt chỗ nào an toàn, chỗ nào nên tránh hoặc che lại:

Nguồn nướcMức an toànLý do, cách xử lý
Chậu nước nông có đá, rêu, thay thường xuyênAn toànNguồn nước nên tạo ra cho ong
Đất ẩm, rêu dưới chân lu nước, gốc cây mới tướiThường an toànMiễn đất không vừa bón thuốc, phân hoá học
Hồ cá cảnh, chum nước có cây thuỷ sinhAn toàn nếu có chỗ đậuThêm lá súng, bèo, đá nhô lên để ong khỏi rơi
Hồ bơi, bể có cloNên tránhClo và hoá chất xử lý nước không tốt cho côn trùng
Máng nước gà vịt, chuồng trạiNên tránhNước bẩn, có thể có thuốc thú y
Vũng nước gần ruộng vừa phun thuốcNguy hiểmNước có thể nhiễm thuốc bảo vệ thực vật
Nước xả máy giặt, chậu rửa có xà phòngNguy hiểmXà phòng làm ong ướt cánh, chết đuối nhanh
Máng nước điều hoà, chỗ rỉ nước bồnTạm đượcSạch nhưng không ổn định; nên có chậu riêng gần tổ

Đặt sẵn một nguồn nước sạch gần tổ không làm ong bỏ hẳn những chỗ khác, nhưng giúp phần lớn ong lấy nước ở chỗ an toàn vì gần nhà hơn.

Làm một chậu nước cho ong dú

Không cần gì cầu kỳ. Một chậu nước cho ong có thể làm trong mười lăm phút với đồ sẵn có:

  1. Chọn một đĩa lót chậu đất nung, khay sành hoặc chậu nông, miệng rộng, lòng không sâu.
  2. Rải một lớp sỏi, đá cuội nhỏ dưới đáy, xếp vài hòn đá lớn hơn nhô lên khỏi mặt nước để ong đậu.
  3. Đặt thêm vài mảng rêu, vài cành khô nằm vắt ngang hoặc vài miếng vỏ cây, để mép nước có nhiều chỗ ẩm cho ong bò xuống uống.
  4. Đổ nước sạch, mực nước nông, phần lớn đá còn nhô lên. Dùng nước giếng, nước mưa sạch hoặc nước máy để qua một đêm cho bay mùi.
  5. Đặt chậu trên một bệ hoặc phiến đá, cách mặt đất một chút để ít đất cát bắn vào.
  6. Rửa và thay nước vài ngày một lần, cọ rêu nhớt, bỏ lá rụng.

Chỗ ong uống nhiều nhất thường là mép rêu, mép đá ướt chứ không phải mặt nước trống. Ong dú nhỏ, rất dễ bị sức căng mặt nước giữ lại nếu rơi vào; càng nhiều chỗ đậu, càng ít ong chết đuối.

Đặt chậu nước ở đâu

Chậu nước nên đặt cách tổ một khoảng vừa phải, trong tầm nhìn, ví dụ vài bước tới vài mét. Không đặt ngay dưới chân đế tổ hay trên mâm, vì độ ẩm bốc lên làm đáy thùng mục, lại có thể thành cầu cho kiến. Không đặt ngay trước cửa tổ, nơi ong cất cánh và hạ cánh.

Chọn chỗ có bóng mát nửa ngày. Nước dưới nắng gắt mùa khô nóng lên nhanh, bay hơi hết trong một buổi, và rêu khô cháy. Dưới tán cây thấp, cạnh khóm hoa ong hay ghé là chỗ đẹp nhất: ong uống nước xong ghé hoa ngay, và người nuôi cũng có một góc vườn dễ nhìn.

Nếu vườn có trẻ nhỏ, chọn chậu nông, chắc, không dễ lật, và đặt ở chỗ trẻ không đạp phải. Chậu nước cho ong nông đến mức không có nguy cơ đuối nước với trẻ, nhưng chậu sành vỡ thì có mảnh sắc.

Chậu nước và muỗi: giữ cho khỏi sinh lăng quăng

Mối lo lớn nhất của chậu nước trong vườn ở Nam Bộ là muỗi. Muỗi đẻ trứng trên mặt nước đọng, trứng nở thành lăng quăng chỉ trong vài ngày. Một chậu nước để quên một tuần có thể thành ổ muỗi, trong khi phòng sốt xuất huyết là chuyện cả xóm phải để ý.

Cách đơn giản nhất là thay nước thường xuyên, vài ngày một lần, đổ nước cũ ra đất khô chứ không đổ vào chỗ trũng. Lúc thay, lấy tay cọ thành chậu, vì trứng muỗi bám ở mép. Không đổ dầu, không bỏ thuốc diệt lăng quăng vào chậu nước cho ong; thứ giết lăng quăng cũng có thể hại ong.

Với chum lớn, hồ cảnh có nước lâu ngày, thả vài con cá nhỏ ăn lăng quăng là cách được nhiều nhà dùng. Cá giữ nước sạch lăng quăng, còn lá súng, bèo nổi trên mặt cho ong chỗ đậu. Một chum nước có cá và bèo đặt ở góc vườn là nguồn nước bền cho ong dú cả mùa khô, không cần thay mỗi vài ngày.

Biến góc nước thành tiểu cảnh nhỏ

Chậu nước cho ong không nhất thiết là cái đĩa trơn. Một khay đá ong, một cối đá cũ, một chum sành nhỏ cắt miệng, xếp thêm vài hòn cuội, vài cây dương xỉ, một mảng rêu, là có một tiểu cảnh nước mộc mạc kiểu vườn quê Nam Bộ. Người chơi ong cảnh thường đặt góc nước này cạnh khóm hoa và trong tầm nhìn từ chỗ ngồi, vừa đẹp vừa ngồi xem ong uống nước được.

Vài cây thuỷ sinh nhỏ như bèo tấm, bèo cái, lá súng nhỏ thả trong chum lớn vừa tạo chỗ đậu cho ong, vừa che bớt mặt nước khỏi nắng, giữ nước mát. Cá nhỏ thả trong chum giữ lăng quăng. Không cần máy bơm, thác nước hay phun sương: tia nước, tiếng nước chảy và sương ẩm không cần cho ong, lại dễ làm ẩm khu tổ.

Điều duy nhất cần giữ là sạch. Rêu nhớt, lá mục, nước đục là lúc phải cọ rửa. Một tiểu cảnh nước bỏ quên vài tuần thành chỗ muỗi đẻ và mùi hôi, mất luôn cái đẹp ban đầu.

Quan sát ong lấy nước

Ngồi cạnh chậu nước vào một buổi trưa nắng mùa khô, anh chị có thể thấy ong dú đậu ở mép rêu, mép đá ướt, chúi đầu xuống hút. Ong lấy nước thường đậu yên một lúc rồi bay thẳng về hướng tổ. Ghi nhận giờ nào ong ra nhiều, ngày nào ong ra nhiều, sẽ thấy liên hệ với nhiệt độ và độ ẩm trong vườn.

Nếu đặt chậu nước mà nhiều ngày không thấy ong ghé, cũng không sao. Có thể đàn đang lấy nước ở chỗ khác gần hơn, hoặc loài ong dú nhà mình ít cần nước vào thời điểm đó. Đừng đổ nước đường vào để dụ ong; giữ chậu nước sạch và để đàn tự quyết định. Có khi phải sang tuần thứ hai, thứ ba ong mới phát hiện ra chậu, nhất là khi chậu đặt ở chỗ khuất; dời chậu ra chỗ thoáng hơn, gần khóm hoa ong hay ghé, thường giúp ong tìm thấy nhanh hơn.

Ngược lại, thấy ong tụ rất đông ở một vũng nước lạ trong vườn hay ở nhà bên, nên đi xem đó là nước gì. Nếu là nước xả, nước có xà phòng hay vũng nước gần ruộng vừa phun thuốc, cần che lại và đặt chậu nước sạch gần tổ hơn để kéo ong về. Thấy ong chết rải rác quanh một vũng nước là dấu hiệu nên kiểm tra ngay nguồn nước đó, rồi lấp hoặc che vũng nước ấy lại.

Nước theo mùa ở Tây Ninh

Nhu cầu nước của ong và cách giữ chậu nước thay đổi theo hai mùa:

  • Mùa khô: đây là lúc chậu nước quan trọng nhất. Nước bay hơi nhanh, cần châm hằng ngày hoặc cách ngày. Đặt thêm một chậu ở chỗ khác trong vườn nếu thấy ong lấy nước nhiều.
  • Đỉnh nắng tháng ba, tháng tư: rêu, đá ướt quanh chậu giúp tạo một vùng mát nhỏ. Tưới ướt mặt đất quanh khu tổ (không tưới lên tổ) vào chiều muộn cũng giúp không khí dịu hơn.
  • Mùa mưa: nước tự nhiên nhiều, ong ít cần chậu. Có thể úp chậu lại, hoặc để nhưng thay nước thường để không thành ổ muỗi trong mùa muỗi nhiều nhất.
  • Giao mùa: những trận mưa đầu rửa trôi bụi, phân bón, có khi thuốc từ ruộng bên vào vũng nước; giữ chậu nước sạch gần tổ để ong không phải ra các vũng đó.

Ghi vào sổ đàn những ngày thấy ong ra chậu nước nhiều. Sau một mùa khô, anh chị sẽ biết vườn mình cần nước cho ong từ tháng nào.

Nhà đi vắng vài ngày giữa mùa khô thì nhờ người quen châm nước, hoặc đặt thêm một chum lớn có bèo, có cá; chum giữ nước lâu hơn đĩa nông nhiều, đủ cho ong qua mấy ngày nắng.

Câu hỏi thường gặp

Ong dú có cần uống nước không?

Có. Người nuôi ong dú ghi nhận ong ra lấy nước, rõ hơn vào ngày nắng nóng. Mức độ có thể khác ong mật và khác giữa các loài, nhưng một nguồn nước sạch gần tổ luôn có ích, nhất là mùa khô ở Tây Ninh.

Có nên cho ong dú uống nước đường không?

Chậu nước cho ong chỉ nên là nước sạch. Nước đường kéo kiến, ong lạ, có thể sinh cướp mật và lên men nhanh. Chuyện có nên cho ăn bổ sung lúc thiếu hoa được bàn riêng trong chuyên mục chăm đàn theo mùa.

Chậu nước cho ong có làm sinh muỗi không?

Có nếu để lâu không thay. Thay nước vài ngày một lần, cọ thành chậu, đổ nước cũ ra đất khô. Chum, hồ lớn thì thả cá ăn lăng quăng. Không đổ dầu hay thuốc diệt lăng quăng vào chậu nước cho ong.

Vì sao ong dú hay chết trong chậu nước?

Chậu sâu, mặt nước trống, không có chỗ đậu khiến ong rơi vào bị nước giữ lại. Thêm đá nhô lên, rêu, cành khô, giữ mực nước nông để ong có chỗ bò xuống uống mà không rơi.

Đặt chậu nước ngay dưới tổ ong dú có được không?

Không nên. Độ ẩm bốc lên làm đáy thùng mục, chậu nước dưới chân đế còn có thể thành cầu cho kiến. Đặt cách tổ vài bước đến vài mét, có bóng mát nửa ngày.

Dùng nước máy cho ong uống có sao không?

Nước máy dùng được; nhiều người để qua một đêm cho bay bớt mùi clo trước khi đổ vào chậu. Nước mưa sạch, nước giếng cũng tốt. Tránh nước có xà phòng, nước rửa bình phun thuốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68